به نقل از اقتصاد کشور تشدید ناترازی برق و گاز در کشور، خودتأمینی انرژی را از یک طرح توسعهای به یکی از عوامل تعیینکننده در تداوم تولید و سودآوری صنایع بورسی تبدیل کرده است. در این شرایط، شرکتهایی که زودتر برای احداث نیروگاههای اختصاصی و تنوعبخشی به سبد انرژی خود اقدام کردهاند، در برابر قطعیهای فصلی برق و گاز از موقعیت باثباتتری برخوردارند؛ در حالی که صنایع فاقد زیرساخت خودتأمین با ریسک توقف تولید و افت سودآوری مواجهاند.
نیروگاههای خودتأمین؛ سنگر جدید صنایع انرژیبر
به تحلیل دکتر احمد غضنفری هرندی، سرمایهگذاری در نیروگاههای خودتأمین در شرایط تعمیق ناترازی انرژی، به یک مزیت رقابتی بنیادین برای شرکتهای بزرگ بورسی تبدیل شده است. این راهبرد میتواند از اختلال در زنجیره تولید در فصول گرم و سرد سال جلوگیری کرده و هزینههای ناشی از توقف خطوط را کاهش دهد.
از این منظر، امنیت انرژی دیگر صرفاً یک موضوع زیرساختی نیست و میتواند به عاملی اثرگذار بر بازدهی، حاشیه سود و حتی ارزشگذاری شرکتها در بازار سرمایه تبدیل شود. شرکتهایی که ظرفیت تولید برق مورد نیاز خود را ایجاد کردهاند، در مقایسه با رقبای وابسته به شبکه سراسری، امکان بیشتری برای حفظ تولید در دورههای محدودیت انرژی دارند.
فولاد و معدن؛ پیشتازان خودتأمینی انرژی
در میان صنایع انرژیبر، بخش فلزات اساسی و معدنی از جمله صنایعی است که بخش مهمی از شرکتهای آن به سمت ایجاد ظرفیت اختصاصی تولید برق حرکت کردهاند.
فولاد مبارکه اصفهان با راهاندازی دو واحد گازی با ظرفیت مجموع ۶۱۴ مگاوات، وابستگی برق دریافتی از شبکه سراسری را ۵۹ درصد کاهش داده و توان تولید برق خودتأمین را ۱۴۴ درصد افزایش داده است.
سنگآهن گلگهر نیز از طریق شرکت تابعه «گهر انرژی سیرجان»، با بهرهبرداری از یک واحد گازی ۱۸۳ مگاواتی در کنار نیروگاه ۴۰ مگاواتی خورشیدی، بخشی از نیاز انرژی چرخه تولید خود را تأمین کرده است.
معدنی و صنعتی چادرملو نیز با ورود دو فاز گازی ۱۸۳ مگاواتی نیروگاه اختصاصی به مدار، ظرفیت تأمین برق مورد نیاز خطوط خردایش و فرآوری خود را تقویت کرده است.
در فولاد خوزستان، توسعه سبد انرژی با اجرای طرحهای خورشیدی و پروژه ۵۴۰ مگاواتی سیکل ترکیبی خلیجفارس دنبال میشود. فولاد کاوه جنوب کیش نیز با بهرهبرداری بهموقع از نیروگاه اختصاصی، توانسته است از ظرفیت تأمین پایدار انرژی برای پشتیبانی از تولید و فروش خود استفاده کند.
خودتأمینی در صنعت آلومینیوم
در صنعت آلومینیوم نیز آلومینیوم المهدی با وارد مدار کردن دو واحد گازی ۱۸۳ مگاواتی و ظرفیت مجموع ۳۶۶ مگاوات، ظرفیت تأمین توان الکتریکی مورد نیاز خود را تقویت کرده است.
برای صنایع آلومینیومی که فرآیند تولید آنها به مصرف پایدار و مستمر برق وابسته است، ایجاد ظرفیت اختصاصی میتواند نقش مهمی در کاهش ریسک توقف خطوط و محدودیتهای شبکه سراسری داشته باشد.
پتروشیمی؛ چالش دوگانه برق و خوراک گاز
در صنعت پتروشیمی، وضعیت پیچیدهتر است؛ زیرا مشکل انرژی تنها به برق محدود نمیشود و گاز علاوه بر سوخت، در بسیاری از واحدها بهعنوان خوراک تولید مورد استفاده قرار میگیرد. به همین دلیل، احداث نیروگاه اختصاصی میتواند بخشی از ریسک برق را کاهش دهد، اما مشکل قطعی گاز بهعنوان خوراک را برطرف نمیکند.
پتروشیمی دهدشت برای کاهش آسیبپذیری در برابر ضعف زیرساخت شبکه سراسری، با عقد قرارداد مشارکت با گروه مپنا، گامهایی برای تأمین پایدار انرژی برداشته است.
در مقابل، پتروشیمی کرمانشاه با ثبت ۶۳ روز قطعی گاز در سال ۱۴۰۴، نمونهای از ریسک عملیاتی ناشی از وابستگی به شبکه تأمین گاز محسوب میشود؛ ریسکی که با ایجاد ظرفیت تولید برق بهتنهایی قابل حل نیست.
سیمان؛ صنعت گرفتار محدودیت مالی و انرژی
صنعت سیمان نیز از جمله صنایع انرژیبری است که با محدودیتهای همزمان در حوزه انرژی و سودآوری مواجه است. حاشیه سود محدود ناشی از قیمتگذاری دستوری، توان بسیاری از شرکتهای سیمانی برای سرمایهگذاری در پروژههای نیروگاهی را کاهش داده است.
با این حال، برخی شرکتها مسیر متفاوتی را دنبال کردهاند. سیمان ممتازان به سمت توسعه ظرفیت خورشیدی حرکت کرده و سیمان مازندران نیز با تصویب افزایش سرمایه ۱۴۳ درصدی، مسیر تأمین مالی پروژه نیروگاهی را در پیش گرفته است.
مس و فولاد در دو سوی ریسک انرژی
به ارزیابی دکتر احمد غضنفری هرندی، شرکتهای انرژیبر فاقد زیرساخت خودتأمینی در معرض یک ریسک دوگانه قرار دارند؛ کمبود برق در تابستان و قطعی گاز در زمستان. این وضعیت میتواند حجم تولید، میزان فروش و در نهایت سود خالص شرکتها را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، صنایع مس و بخشهایی از زنجیره فولاد نیز در صورت تداوم وابستگی به شبکه سراسری، با ریسک بیشتری در برابر محدودیتهای انرژی مواجه خواهند بود. از همین رو، سرمایهگذاری در منابع اختصاصی انرژی میتواند به یکی از محورهای مهم برنامه توسعه شرکتهای انرژیبر تبدیل شود.
فروش برق مازاد؛ درآمد جدید برای شرکتهای بورسی
خودتأمینی انرژی تنها به معنای کاهش ریسک توقف تولید نیست. شرکتهایی که ظرفیت نیروگاهی آنها بیش از نیاز مصرفیشان باشد، میتوانند از امکان عرضه و فروش برق مازاد در تابلوی بورس انرژی نیز بهره ببرند.
به گفته این کارشناس بازار سرمایه، شرکتهای پیشگام در احداث نیروگاههای اختصاصی علاوه بر افزایش تابآوری تولید، میتوانند از محل فروش برق مازاد به نرخهای رقابتی، جریان درآمدی جدیدی ایجاد کنند. این موضوع میتواند در بلندمدت به یکی از عوامل مؤثر بر ارزشآفرینی و عملکرد مالی این شرکتها تبدیل شود.
امنیت انرژی در مسیر تبدیل شدن به معیار ارزشگذاری
در مجموع، خودتأمینی انرژی در شرایط فعلی اقتصاد ایران از یک تصمیم توسعهای صرف فاصله گرفته و به یکی از الزامات حفظ تولید و حاشیه سود در صنایع انرژیبر تبدیل شده است. شرکتهایی که پیش از تشدید بحران ناترازی برای تأمین برق خود اقدام کردهاند، اکنون از سپر عملیاتی قدرتمندتری در برابر محدودیتهای فصلی برخوردارند.
در نقطه مقابل، شرکتهای فاقد نیروگاه اختصاصی، بهویژه در صنایع پتروشیمی و سیمان، با ریسک بیشتری از نظر توقف عملیات، کاهش تولید و افت سودآوری مواجه هستند. بر همین اساس، میتوان انتظار داشت امنیت زیرساخت انرژی در سالهای آینده سهم بیشتری در تحلیل بنیادی شرکتها پیدا کند و تفاوت عملکرد میان شرکتهای برخوردار از خودتأمینی و شرکتهای وابسته به شبکه سراسری، بیش از گذشته در صورتهای مالی و ارزشگذاری سهام نمایان شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلهای بازار سرمایه و صنایع بورسی، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
