به نقل از اقتصاد کشور بررسی دادههای حراجهای بازار باز نشان میدهد شکاف میان تقاضای بانکها و میزان پذیرش بانک مرکزی در سال ۱۴۰۵ به شکل محسوسی افزایش یافته است. در حالی که تقاضای بانکها همچنان در مقیاس چندصد همتی قرار دارد، سهم سفارشهای پذیرفتهشده بهطور قابل توجهی کاهش یافته و در هفت حراج اخیر به طور متوسط تنها ۱۵ درصد بوده است.
کاهش کمتر از ۷ درصدی تقاضا در ۲۱ حراج
در ۲۱ حراج نخست سال ۱۴۰۵، مجموع تقاضای ثبتشده بانکها به حدود ۳۵۹ همت رسید که در مقایسه با دوره مشابه، به معنای کاهش کمتر از ۷ درصدی تقاضا است. این کاهش محدود در حالی رخ داده که میزان پذیرش منابع توسط بانک مرکزی افت بسیار بیشتری داشته است.
متوسط ریپو پذیرفتهشده از حدود ۳۰۴.۵ همت در دوره نخست به ۱۲۲.۶ همت در ۱۴۰۵ کاهش یافته است. این ارقام نشاندهنده افت نزدیک به ۶۰ درصدی میزان پذیرش در شرایطی است که سطح تقاضا همچنان بالا باقی مانده است.
نتیجه این واگرایی در نرخ پاسخ بانک مرکزی نیز دیده میشود. متوسط نرخ پاسخ در ۲۱ حراج نخست ۱۴۰۴ حدود ۷۹.۶ درصد بود، اما در ۲۱ حراج ۱۴۰۵ به ۳۶.۵ درصد رسید.
به این ترتیب، بانکها همچنان در مقیاس چندصد همتی برای دریافت منابع در بازار باز سفارش ثبت کردهاند، اما سهم کوچکتری از این سفارشها پذیرفته شده است. همین تفاوت میان رفتار تقاضا و میزان پذیرش، یکی از مهمترین متغیرها برای توضیح تحولات اخیر حراجهای سیاست پولی محسوب میشود.
در ۷ حراج اخیر فقط ۱۵ درصد تقاضا پاسخ گرفت
شدت این تغییر زمانی بیشتر نمایان میشود که هفت حراج اخیر مورد بررسی قرار گیرد. در این دوره، متوسط تقاضای بانکها نزدیک به ۳۹۶.۹ همت بوده، در حالی که متوسط ریپو پذیرفتهشده تنها ۵۸.۶ همت ثبت شده است.
بر این اساس، متوسط نرخ پاسخ بانک مرکزی در هفت حراج اخیر به حدود ۱۵ درصد کاهش یافته است. یعنی بهطور متوسط بیش از ۸۵ درصد تقاضای ثبتشده در هر حراج بدون پاسخ باقی مانده است.
متوسط حجم تقاضای بدون پاسخ نیز در این هفت حراج به حدود ۳۳۸.۳ همت در هر حراج رسیده است؛ رقمی که از افزایش فاصله میان منابع درخواستی بانکها و میزان منابع تأمینشده حکایت دارد.
این شکاف در برخی هفتهها حتی بیشتر بوده است. در ۲۹ تیر ۱۴۰۵، بانکها حدود ۴۴۸.۲ همت تقاضا ثبت کردند، اما تنها ۴۰ همت از این درخواستها پذیرفته شد. در نتیجه نرخ پاسخ به ۸.۹ درصد رسید که پایینترین میزان در کل دوره مورد بررسی است.
چند هفته بعد، در ۲۶ مرداد نیز تقاضای بانکها به حدود ۴۸۳.۱ همت رسید، اما حجم پذیرش تنها ۶۰ همت بود. در این حراج حدود ۴۲۳.۱ همت تقاضا بدون پاسخ باقی ماند که رکورد کل دیتابیس محسوب میشود. این ارقام نشان میدهد شکاف ایجادشده پدیدهای مقطعی و محدود به یک حراج نبوده است.
از پاسخ ۹۹.۶ درصدی تا کف ۸.۹ درصدی
نرخ پاسخ بانک مرکزی در کل دوره مورد بررسی نوسان قابل توجهی داشته است. یکی از روشنترین نمونهها، مقایسه حراج ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ با حراج ۲۹ تیر ۱۴۰۵ است.
در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴، بانکها حدود ۵۹۱.۳ همت تقاضا ثبت کردند و بانک مرکزی حدود ۵۸۹.۲ همت از آن را پذیرفت. نرخ پاسخ در این حراج به ۹۹.۶ درصد رسید. البته این عملیات حراجی خاص با سررسید ۲۸ روزه بود و با شرایط معمول حراجهای هفتروزه تفاوت داشت.
در مقابل، در ۲۹ تیر ۱۴۰۵ از حدود ۴۴۸ همت تقاضا تنها ۴۰ همت پذیرفته شد و نرخ پاسخ به ۸.۹ درصد رسید. فاصله میان این دو نقطه بیش از ۹۰ واحد درصد است.
در آخرین حراج موجود نیز الگوی پاسخ محدود ادامه داشته است. در دوم شهریور ۱۴۰۵، تقاضای بانکها حدود ۴۲۰ همت بود، اما تنها ۷۰ همت پذیرفته شد و نرخ پاسخ به ۱۶.۷ درصد رسید.
دادهها در مجموع از تغییر محسوس در شدت پاسخگویی حراجهای بازار باز حکایت دارند؛ تغییری که در تابستان ۱۴۰۵ بیش از هر مقطع دیگری نمایان شده است.
کاهش تعداد بانکها، افزایش تقاضای هر بانک
کاهش تعداد بانکهای شرکتکننده در حراجها ممکن است در نگاه نخست این تصور را ایجاد کند که فشار تقاضا نیز کاهش یافته است، اما دادهها تصویر متفاوتی ارائه میدهند.
متوسط تعداد شرکتکنندگان در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۱.۸ بانک بود، در حالی که این رقم در ۱۴۰۵ به حدود ۱۵.۲ بانک کاهش یافته است. با این حال، متوسط تقاضا به ازای هر بانک افزایش پیدا کرده است.
این شاخص در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۱.۳ همت بود و در سال ۱۴۰۵ به حدود ۲۳.۶ همت رسید. اگر ۲۱ حراج نخست ۱۴۰۴ مبنا قرار گیرد، متوسط تقاضا به ازای هر بانک حدود ۱۸.۴ همت بوده است؛ بنابراین مقدار مشابه در ۱۴۰۵ حدود ۲۸ درصد بیشتر شده است.
در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ نیز متوسط تقاضای هر بانک شرکتکننده به حدود ۳۰.۲ همت رسید. این رقم نشان میدهد هرچند تعداد بانکهای حاضر در حراج کمتر شده، بانکهای شرکتکننده بهطور متوسط درخواستهای بزرگتری ارائه کردهاند.
فاصله تقاضا و پذیرش؛ متغیر مهم بازار باز
از این منظر، کاهش نرخ پاسخ را نمیتوان صرفاً به کاهش مشارکت بانکها نسبت داد. فشار تقاضا در میان بانکهای حاضر همچنان بالا بوده است.
برای تفسیر کامل این روند باید وضعیت ذخایر، نرخ بازار بینبانکی و استفاده از تسهیلات قاعدهمند نیز بررسی شود، اما دادههای حراج بهتنهایی از افزایش محسوس شکاف میان تقاضای بانکها و میزان پذیرش بانک مرکزی حکایت دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلهای بازار پول، سیاست پولی و نظام بانکی، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
