به نقل از اقتصاد کشور ورود فرش دستباف ایرانی به بازار سرمایه و بررسی امکان عرضه آن در بورس کالای ایران، می‌تواند زمینه‌ای برای شفافیت قیمت، کاهش مشکلات مبادلات سنتی و توسعه ابزارهای تأمین مالی فراهم کند. با این حال، موفقیت این طرح به استانداردسازی فرش‌ها، کارشناسی معتبر، اصالت‌سنجی، ایجاد زیرساخت‌های نگهداری و حضور خریداران واقعی وابسته است.
شفافیت قیمت؛ نخستین مزیت عرضه فرش در بورس کالا
بازار فرش دستباف ایران با وجود برخورداری از ارزش هنری و ظرفیت صادراتی، با چالش‌هایی مانند تفاوت گسترده کیفیت، دشواری قیمت‌گذاری، تعدد واسطه‌ها و محدودیت دسترسی تولیدکنندگان به بازارهای بزرگ‌تر روبه‌رو است. بازدید مدیرعامل بورس کالای ایران از شرکت فرش ایران و بررسی امکان عرضه فرش دستباف در بازار فیزیکی و راه‌اندازی گواهی سپرده کالایی، از تلاش‌ها برای پیوند دادن این بازار سنتی با سازوکارهای نوین مالی حکایت دارد.
قیمت هر تخته فرش به عوامل مختلفی از جمله محل بافت، نقشه، جنس الیاف، تراکم گره، کیفیت رنگرزی، سلامت بافت، قدمت و میزان تقاضا بستگی دارد. نبود اطلاعات منسجم از معاملات انجام‌شده نیز مقایسه قیمت‌ها را دشوار می‌کند.
عرضه فرش در بستری سازمان‌یافته می‌تواند با انتشار مشخصات فنی، ثبت قیمت‌های پیشنهادی و نهایی و مستندسازی معاملات، اختلاف اطلاعات میان خریدار و فروشنده را کاهش دهد. همچنین حراج‌های حضوری و برخط می‌توانند ارتباط میان بافندگان، تعاونی‌ها، تجار، مجموعه‌داران و خریداران خارجی را تسهیل کنند.
البته انتقال معاملات به بورس به‌تنهایی کاهش واسطه‌گری یا افزایش قیمت فروش را تضمین نمی‌کند. میزان رقابت واقعی، کارمزدها، هزینه حمل‌ونقل و دسترسی خریداران به بازار از عواملی هستند که بر نتیجه این طرح اثر می‌گذارند.
گواهی سپرده کالایی؛ مسیری برای تأمین مالی فرش
یکی از ظرفیت‌های مهم بازار سرمایه برای صنعت فرش، توسعه گواهی سپرده کالایی است. در این سازوکار، فرش واجد شرایط پس از احراز اصالت، ارزیابی و پذیرش در انبار مورد تأیید، پشتوانه صدور گواهی قرار می‌گیرد. این گواهی می‌تواند مطابق مقررات و بدون جابه‌جایی فیزیکی فرش معامله شود و انتقال مالکیت را تسهیل کند.
اسناد انبار استاندارد در بازارهای کالایی می‌توانند دسترسی به اعتبار، استفاده از کالا به‌عنوان وثیقه و مشارکت تولیدکنندگان کوچک در بازارهای رسمی را آسان‌تر کنند. با این حال، گواهی سپرده فرش زمانی به ابزار مؤثر تأمین مالی تبدیل می‌شود که بانک‌ها و اعتباردهندگان آن را بپذیرند و سازوکار قابل اتکایی برای ارزش‌گذاری و نقدشوندگی آن وجود داشته باشد.
تجربه جهانی در فروش فرش‌های نفیس
در بازارهای بین‌المللی فرش‌های ارزشمند، خانه‌های حراجی مانند کریستیز و ساتبیز با بهره‌گیری از کارشناسی تخصصی، ارائه اطلاعات هر اثر و ایجاد رقابت میان خریداران، زمینه کشف قیمت را فراهم می‌کنند. این تجربه نشان می‌دهد اعتبار کارشناسی، مستندسازی منشأ و ویژگی‌های اثر و دسترسی به شبکه خریداران، در فروش موفق فرش‌های نفیس اهمیت دارد.
با این حال، حراج آثار کمیاب با معاملات بورس کالایی مبتنی بر گواهی سپرده یکسان نیست. بازار فرش ایران می‌تواند از تجربه حراج‌های تخصصی در زمینه قیمت‌گذاری و اعتمادسازی و از نظام‌های انبارداری کالایی در طراحی اسناد مالکیت و تسویه معاملات استفاده کند.
استانداردسازی و اصالت‌سنجی؛ پیش‌نیاز ورود فرش به بورس
یکی از مهم‌ترین شروط موفقیت این طرح، تدوین نظام استاندارد و طبقه‌بندی قابل سنجش برای فرش‌هاست. پیشنهاد «گره همگن» شرکت فرش ایران، با در نظر گرفتن شاخص‌هایی مانند اصالت و محل بافت، نوع دستبافته، جنس پرز و چله، ابعاد، کیفیت بافت و بازارپسندی، می‌تواند نقطه شروعی برای این فرایند باشد.
با این حال، ضرایب و معیارهای چنین مدلی باید با استفاده از داده‌های واقعی معاملات آزموده و به‌صورت شفاف منتشر شوند. همچنین تبدیل ویژگی‌های متنوع فرش به یک شاخص عددی نباید تفاوت‌های هنری، تاریخی و کمیابی آثار را نادیده بگیرد.
در کنار استانداردسازی، ایجاد انبارهای تخصصی با شرایط مناسب نگهداری، امنیت، بیمه، کنترل رطوبت و آفات و ثبت دیجیتال موجودی ضروری است. اصالت‌سنجی مستقل، مستندات مالکیت، شناسنامه دیجیتال و سازوکار رسیدگی به اختلافات نیز می‌توانند به افزایش اعتماد خریداران کمک کنند.
قواعد معاملاتی و حمایت از بافندگان
برای اجرای موفق طرح، مقررات مربوط به پذیرش فرش، کارمزد، تسویه، ابطال یا انتقال گواهی و مسئولیت انباردار باید روشن باشد. مشارکت تعاونی‌های بافندگان، آموزش فعالان بازار و طراحی مسیر صادراتی متناسب با مقررات گمرکی و محدودیت‌های پرداخت بین‌المللی نیز از دیگر الزامات این فرایند است.
اجرای آزمایشی طرح با گروه محدودی از فرش‌های استاندارد، انتشار نتایج معاملات و ارزیابی مستقل مدل قیمت‌گذاری می‌تواند ریسک آغاز کار را کاهش دهد. این رویکرد همچنین امکان شناسایی مشکلات اجرایی و اصلاح سازوکارها را پیش از گسترش طرح فراهم می‌کند.
آیا بازار سرمایه می‌تواند به احیای فرش ایرانی کمک کند؟
عرضه فرش دستباف در بورس کالا و ایجاد ابزارهایی مانند گواهی سپرده، در صورت طراحی درست، می‌تواند به شفافیت معاملات، بهبود دسترسی به بازار و توسعه روش‌های تأمین مالی زنجیره تولید کمک کند. با این حال، نتیجه نهایی به اعتماد عمومی، حضور خریداران داخلی و خارجی، اعتبار کارشناسی و حمایت مؤثر از تولیدکنندگان وابسته است.
احیای اقتصادی فرش ایرانی صرفاً با ایجاد یک تابلوی معاملاتی جدید محقق نمی‌شود؛ بلکه به زیرساختی نیاز دارد که ارزش هنری و اقتصادی فرش را به‌درستی شناسایی کند و امکان معامله‌ای شفاف و قابل اتکا را برای تولیدکننده و خریدار فراهم سازد.
برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار بازار سرمایه، بورس کالا و تحولات صنایع ایران، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
