به گزارش اقتصاد کشور؛ اصلاح نرخ سوم بنزین بار دیگر به یکی از محورهای مهم سیاستگذاری انرژی تبدیل شده است. هرچند افزایش این نرخ از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان میتواند بخشی از مصرف روزانه را کاهش دهد، اما بررسی ساختار مصرف نشان میدهد این اقدام به تنهایی قادر به حل مشکل ناترازی بنزین در کشور نخواهد بود.
کاهش ۶ میلیون لیتری مصرف با افزایش نرخ سوم بنزین
برآوردها نشان میدهد در صورت اجرای نرخ ۱۰ هزار تومانی برای پله سوم بنزین، مصرف روزانه سوخت ممکن است حدود ۶ میلیون لیتر کاهش پیدا کند. این میزان در شرایطی اهمیت دارد که ناترازی بنزین در برخی دورهها به حدود ۱۰ میلیون لیتر در روز رسیده و فشار بیشتری بر تولید، واردات و منابع مالی دولت وارد کرده است.
با این حال، کاهش ۶ میلیون لیتری تنها بخشی از شکاف موجود را جبران میکند و به دلیل ساختار فعلی مصرف، دامنه اثرگذاری این سیاست محدود خواهد بود.
چرا اثر افزایش نرخ سوم بنزین محدود است؟
یکی از مهمترین دلایل محدود بودن اثر این سیاست، آن است که بیش از ۷۰ درصد خودروها اساساً به سهمیه سوم بنزین نمیرسند. به این ترتیب، افزایش قیمت این بخش تنها گروهی از مصرفکنندگان پرمصرف را تحت تأثیر قرار میدهد و بخش بزرگی از مصرفکنندگان همچنان در پلههای یارانهای یا نیمهیارانهای باقی میمانند.
اگرچه افزایش نرخ سوم میتواند برای برخی مصرفکنندگان انگیزه کاهش مصرف ایجاد کند، اما نمیتوان انتظار داشت به تنهایی الگوی کلی مصرف سوخت در کشور را تغییر دهد.
ریشه مصرف بالای بنزین فقط قیمت نیست
مصرف بنزین در ایران تنها به عامل قیمت وابسته نیست و مجموعهای از عوامل ساختاری مانند فرسودگی ناوگان خودرو، مصرف بالای خودروهای داخلی، ترافیک شهری، توسعه نامتوازن شهرها و ضعف حملونقل عمومی بر میزان مصرف اثرگذار هستند.
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند کشش قیمتی تقاضای بنزین در کوتاهمدت پایین است؛ زیرا بسیاری از خانوارها و فعالان اقتصادی به دلیل نبود جایگزین مناسب، امکان کاهش قابل توجه مصرف خود را ندارند.
ناترازی بنزین؛ چالش همزمان عرضه و تقاضا
مشکل ناترازی بنزین تنها به سمت مصرف محدود نمیشود و بخش عرضه نیز با چالشهایی مانند نیاز به سرمایهگذاری در زیرساختهای پالایشی، افزایش بهرهوری، بهبود کیفیت سوخت و هماهنگی میان تولید و مصرف روبهرو است.
همچنین قاچاق سوخت و انحراف در شبکه توزیع نیز از عواملی است که میتواند فشار بیشتری بر بازار سوخت کشور وارد کند. تقویت سامانههای هوشمند نظارت بر مصرف و توزیع، یکی از الزامات موفقیت سیاستهای اصلاحی در این حوزه است.
افزایش نرخ سوم باید بخشی از یک بسته اصلاحی باشد
با توجه به شرایط موجود، افزایش نرخ سوم بنزین را باید بهعنوان یکی از ابزارهای مدیریت مصرف در نظر گرفت، نه راهحل نهایی برای رفع ناترازی. حل پایدار این مسئله نیازمند اجرای مجموعهای از اقدامات همزمان شامل نوسازی خودروهای فرسوده، توسعه حملونقل عمومی، بهبود استاندارد مصرف خودروهای داخلی، مدیریت هوشمند تقاضا و سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی است.
همچنین اجرای هرگونه اصلاح قیمتی نیازمند شفافسازی اهداف، اطلاعرسانی دقیق و ارائه برنامههای مکمل برای کاهش آثار اقتصادی و اجتماعی آن خواهد بود.
در مجموع، افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان میتواند مصرف بخشی از گروههای پرمصرف را کاهش دهد، اما به دلیل اینکه بیشتر خودروها وارد این پله قیمتی نمیشوند، تأثیر آن بر کل بازار بنزین محدود خواهد بود. رفع ریشهای ناترازی سوخت، نیازمند اصلاحات گسترده در حوزه تولید، مصرف، حملونقل و زیرساختهای انرژی است.
برای دنبال کردن تازهترین اخبار انرژی، سیاستهای اقتصادی و تحولات بازار سوخت، اقتصاد کشور را دنبال کنید.
