به نقل از اقتصاد کشور، دستفروشی در تهران دیگر تنها به افرادی محدود نمیشود که از بازار رسمی کار جا ماندهاند. افزایش هزینههای زندگی و فشار تورمی، هم تعداد افرادی را که برای تأمین درآمد به خیابان میآیند افزایش داده و هم بخشی از خریداران را به سمت پیادهروها و بساط دستفروشها کشانده است؛ با این حال، گرانی به جایی رسیده که حتی خرید از دستفروش نیز برای برخی خانوارها دیگر مانند گذشته ارزان نیست.
هر روز بخشی از بازار غیررسمی تهران در ساکها و بساطهای کوچک شکل میگیرد؛ از جوراب و پوشاک گرفته تا لوازم جانبی موبایل، خوراکی و وسایل مورد نیاز خانه. خروجی مترو، اطراف بازارها و پیادهروهای پرتردد به محل فعالیت این فروشندگان تبدیل شده است، اما پشت عنوان مشترک «دستفروش»، شرایط اقتصادی و اجتماعی متفاوتی وجود دارد.
چرا افراد به دستفروشی روی میآورند؟
نداشتن سرمایه کافی برای اجاره مغازه، پیدا نکردن شغل در بخش رسمی و نیاز به ساعات کاری منعطف، از جمله عواملی است که افراد را به سمت دستفروشی سوق میدهد. پژوهشی درباره زنان دستفروش متروی تهران نیز کمبود سرمایه و نبود فرصت شغلی در بخش رسمی را از مهمترین دلایل ورود آنان به این فعالیت عنوان کرده است.
در پژوهشی با عنوان «کنکاشی در پدیده دستفروشی زنان» نوشته محمدیان مصمم حسن، احمدی لیلا و رضویان محمدتقی، جامعه مورد مطالعه عمدتاً شامل زنان جوان، تحصیلکرده، مهاجر و متأهل بوده که در موارد زیادی مسئولیت خانوادگی نیز بر عهده داشتهاند.
تورم؛ دستفروش و خریدار را همزمان تحت فشار گذاشته است
گسترش دستفروشی را نمیتوان صرفاً به مسئله اشتغال یا فعالیتهای غیررسمی محدود کرد. افزایش قیمت کالاها و کاهش قدرت خرید خانوارها، رابطه میان فروشنده و خریدار در این بازار را نیز تغییر داده است.
از یک سو، فروشنده برای تأمین هزینههای زندگی ناچار است کالا را با حاشیه سود محدود عرضه کند و از سوی دیگر، خریدار به دنبال گزینهای ارزانتر از بازار رسمی است. با این حال، افزایش عمومی قیمتها باعث شده فاصله قیمتی میان دستفروشی و فروشگاهها در برخی کالاها کاهش پیدا کند و بخشی از خریداران دیگر دستفروشی را گزینهای ارزان و همیشگی ندانند.
دستفروشی در تهران؛ حذف یا ساماندهی؟
موضوع دستفروشی بار دیگر در دستور کار مدیریت شهری تهران قرار گرفته است. داود گودرزی، معاون خدمات شهری و محیطزیست شهرداری تهران، اعلام کرده سیاست شهرداری نباید صرفاً بر جمعآوری بساط دستفروشان متمرکز باشد و توسعه بازارهای محلی، بازارهای روزانه و هفتگی، تدوین لایحه ساماندهی معابر پیاده و طرحهای حمایتی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
او همچنین کمبود فضای مناسب را یکی از موانع اصلی ساماندهی همه فعالان این حوزه دانسته و تأکید کرده است که برخورد صرفاً قهری میتواند مسئله را پیچیدهتر کند.
دنیا دستفروشی را حذف نکرد؛ برای آن قاعده گذاشت
تجربه بسیاری از شهرهای جهان نشان میدهد که دستفروشی لزوماً با سیاست حذف کامل مواجه نشده، بلکه در بسیاری از موارد تلاش شده است با تعیین محل فعالیت، زمان عرضه، ضوابط بهداشتی و شهری و سازوکارهای نظارتی، این بخش از اقتصاد غیررسمی ساماندهی شود.
در تهران نیز حل مسئله دستفروشی نیازمند توجه همزمان به معیشت فروشندگان، حقوق شهروندان، نظم شهری و قدرت خرید خانوارهاست. برخورد صرفاً سلبی بدون ایجاد جایگزینهای اقتصادی، ممکن است تنها محل فعالیت فروشندگان را تغییر دهد، بدون آنکه ریشههای شکلگیری این پدیده از میان برود.
در نهایت، دستفروشی را باید بخشی از تصویر بزرگتر اقتصاد شهری دانست؛ تصویری که در آن بیکاری، تورم، کاهش قدرت خرید و دشواری فعالیت در بازار رسمی، هم فروشنده و هم خریدار را تحت تأثیر قرار داده است.
برای دنبال کردن آخرین اخبار و تحلیلهای اقتصادی و اجتماعی، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
