به نقل از اقتصاد کشور؛ صنعت بازیهای ویدئویی در جهان به بازاری چندصد میلیارد دلاری تبدیل شده و میلیونها نفر از مسیرهایی مانند مسابقات، استریم، تولید محتوا، تبلیغات و آموزش از این صنعت درآمد کسب میکنند. در ایران نیز جامعه گیمرها حدود ۳۰ میلیون نفر برآورد میشود، اما میان تعداد بالای گیمرها و شکلگیری یک بازار کار حرفهای و پایدار برای آنها همچنان فاصله زیادی وجود دارد.
تعداد افرادی که بازی میکنند با تعداد کسانی که میتوانند از بازی درآمد داشته باشند یکسان نیست و حتی در میان گیمرهای درآمدزا، تعداد افرادی که قادرند تمام هزینههای زندگی خود را از این مسیر تأمین کنند، بسیار محدود است.
این شکاف در مورد بازیکنان حرفهای بیشتر به چشم میآید. ایران بازیکنانی داشته که در بالاترین سطح مسابقات جهانی به موفقیت رسیدهاند، اما حتی برای بخشی از بازیکنان سطح بالای کشور نیز درآمد ثابت ماهانه از ورزشهای الکترونیکی وجود ندارد. به گفته فعالان این حوزه، مشکل اصلی ایران کمبود استعداد نیست؛ بلکه نبود یک مسیر حرفهای برای تبدیل استعداد به درآمد است.
تفاوت درآمد داشتن با شغل داشتن
درآمدزایی از بازیهای ویدئویی مسیر واحدی ندارد. شرکت در مسابقات و دریافت جایزه، قرارداد با تیمها، تولید محتوا و استریم، تبلیغات و اسپانسرینگ، آموزش و مربیگری و همچنین برخی فعالیتهای غیررسمی، از جمله روشهایی هستند که گیمرها میتوانند از طریق آنها درآمد کسب کنند.
آرین کردی، فعال حوزه گیم، در توضیح این شکاف میگوید: «اول باید بین گیمر بودن و از گیم درآمد داشتن تفاوت قائل باشیم. ما در ایران تعداد خیلی زیادی گیمر داریم، ولی درصد کمی از این جامعه وارد فضای حرفهای و درآمدزایی میشوند».
کردی درباره همین تفاوت میگوید: «اگر بخواهیم درباره شغل پایدار حرف بزنیم، فقط مسابقه دادن کافی نیست. ممکن است یک بازیکن یک مسابقه را ببرد و به جایزه خوبی هم برسد ولی چند ماه بعد هیچ درآمدی نداشته باشد».
بنابراین، جایزه مسابقات اگرچه میتواند درآمد قابلتوجهی ایجاد کند، اما بهتنهایی نمیتواند مبنای یک شغل مستمر و قابل اتکا باشد.
کردی نیز مدل مطلوب خود را بر همین مبنای چندجریانی توضیح میدهد: «به نظرم مدل پایدار زمانی شکل میگیرد که بازیکن فقط بازیکن نباشد. مسابقه بدهد، برای خودش اعتبار و مخاطب بسازد، محتوا تولید کند، اسپانسر جذب کند و اگر ظرفیتش را دارد آموزش هم بدهد. یعنی چند جریان درآمدی کنار هم داشته باشد. مشکل ما در ایران کمبود استعداد نیست. مشکل اینجا است که هنوز بین استعداد و درآمد، یک مسیر حرفهای نساختهایم».
هزینه بالای حرفهای شدن برای گیمرهای ایرانی
یکی از موانع اصلی ورود گیمرها به سطح حرفهای، هزینههای بالای این مسیر است. یک گیمر حرفهای تنها به کنسول یا رایانه نیاز ندارد و هزینههایی مانند مانیتور، کنترلر، اینترنت، خرید بازی و اشتراکها، تعمیر و تعویض تجهیزات، سفر و حضور در مسابقات را نیز باید در نظر بگیرد.
کردی درباره ساختار این هزینهها میگوید: «هزینه یک گیمر حرفهای فقط خرید پلیاستیشن یا کامپیوتر نیست.»
به گفته او، اگر بازیکن همزمان تولید محتوا را نیز دنبال کند، تجهیزات ضبط، میکروفن، سیستم مناسب و سایر ملزومات تولید محتوا نیز به هزینههای او اضافه خواهد شد.
کردی میگوید: «مساله مهم این است که بخش بزرگی از این هزینهها مستقیم یا غیرمستقیم دلاری است، ولی درآمد بازیکن ایرانی ریالی است».
این مسئله برای گیمرهای جوان و مستعد اهمیت بیشتری دارد. ممکن است یک نوجوان از مهارت بالایی برخوردار باشد، اما خانواده او توان تأمین دائمی هزینه تجهیزات، کنترلر، سفر و حضور در مسابقات را نداشته باشد. در چنین شرایطی، برخی استعدادها پیش از آنکه فرصت حرفهای شدن پیدا کنند، با مانع اقتصادی روبهرو میشوند.
درآمد گیمرهای ایرانی؛ آماری که هنوز مشخص نیست
نبود آمار جامع درباره درآمد گیمرهای ایرانی، یکی دیگر از مشکلات این بازار است. کردی درباره ارائه یک نسبت مشخص از گیمرهای درآمدزا میگوید: «من ترجیح میدهم اینجا درصد مشخصی اعلام نکنم، چون آمار جامع و قابل اتکایی که دقیقا درآمد گیمرهای ایرانی را اندازهگیری کرده باشد، نداریم».
با این حال، تجربه فعالان حوزه رقابتی نشان میدهد نسبت افرادی که از بازی درآمد دارند به کل جامعه گیمرها بسیار پایین است و تعداد کسانی که میتوانند تمام هزینههای زندگی خود را تنها از این راه تأمین کنند، بسیار کمتر است.
کردی میگوید: «اما چیزی که ما در فضای رقابتی از نزدیک میبینیم این است که نسبت کسانی که از گیم درآمد دارند به کل جامعه گیمرها بسیار کم است و کسانی که واقعا میتوانند تمام هزینه زندگی خود را فقط از گیم تامین کنند، بسیار کمتر هستند.»
حتی در سطح حرفهای نیز درآمد ثابت تضمینشده نیست. به گفته او، «حتی بسیاری از بازیکنان سطح بالای کشور درآمد ثابت ماهانه از ایاسپرتز (esports) ندارند. ممکن است قهرمان مسابقه شوند، جایزه بگیرند یا بهصورت مقطعی با یک برند همکاری کنند، اما این با داشتن یک شغل پایدار تفاوت دارد».
این وضعیت باعث میشود ارائه یک میانگین مشخص برای درآمد گیمر ایرانی چندان قابل اتکا نباشد؛ چرا که برخی گیمرها هیچ درآمدی ندارند، برخی بهصورت مقطعی جایزه دریافت میکنند و گروهی دیگر از آموزش، تولید محتوا یا تبلیغات درآمد دارند.
گیمرهای ایرانی و محدودیتهای اینترنتی و تحریمها
محدودیتهای اینترنتی و تحریمها نیز از دیگر موانعی هستند که مسیر حرفهای شدن گیمرهای ایرانی را دشوار کردهاند. دسترسی پایدار به اینترنت، پلتفرمهای بینالمللی و امکان حضور در رویدادهای جهانی، برای یک بازیکن حرفهای بخشی از ابزار کار محسوب میشود.
کردی میگوید: «من چون سالها با بازیکنان سطح بالای فیفا و افسی (FC) ایران کار کردهام و مسابقه برگزار کردهام، اعتقادم این است که چند نفر از بهترین بازیکنان ایران از نظر فنی واقعا ظرفیت رقابت با بازیکنان سطح بالای جهان را دارند. حتی معتقدم هشت بازیکن برتر مسابقات سطح بالای خصوصی ایران میتوانند از نظر مهارت با جمع بزرگی از بازیکنان حرفهای بینالمللی رقابت کنند».
به گفته او، کیفیت اینترنت نیز مستقیماً بر عملکرد بازیکنان تأثیر میگذارد: «پینگ، قطعی و ناپایداری بهطور مستقیم روی تمرین و نتیجه بازیکن تاثیر میگذارد. در نتیجه، گیمر ایرانی از یک طرف هزینه بیشتری برای حرفهایشدن پرداخت میکند و از طرف دیگر دسترسی کمتری به بازار جهانی دارد».
رشد بازار غیررسمی میان گیمرهای ایرانی
محدودیت در مسیرهای رسمی درآمدزایی، بخشی از فعالیتهای اقتصادی گیمرها را به بازارهای غیررسمی سوق داده است. یکی از نمونههای این بازار در بازیهای فوتبالی، فعالیتی تحت عنوان تقویت حساب کاربری یا Boosting است.
کردی این فعالیت را چنین شرح میدهد: «مثلا در بازی فیفا، یک بازیکن در کشور دیگری ممکن است پول زیادی داخل بازی خرج کرده باشد و تیم بسیار گرانقیمتی داشته باشد، اما مهارت کافی برای گرفتن رتبه بالا را نداشته باشد. اینجاست که یک بازیکن حرفهای وارد میشود. اکانت آن شخص را میگیرد و با آن بازی میکند تا رتبه یا نتیجه موردنظر را برای او به دست بیاورد. اصطلاحا به این کار تقویت حساب کاربری (Boosting) اکانت گفته میشود».
به گفته کردی، برخی گیمرهای ایرانی برای بازیکنان عربی که مهارت کافی ندارند، بازی میکنند و در ازای ارتقای رتبه حساب کاربری دستمزد دلاری دریافت میکنند. با این حال، این فعالیت مسیر رسمی و تضمینشدهای برای درآمدزایی نیست و ممکن است با مقررات بازی یا پلتفرم مغایرت داشته باشد و حتی به مسدود شدن حساب منجر شود.
همچنین در برخی موارد، واسطهها یا کانالهای غیررسمی بخشی از مبلغ پرداختی را دریافت میکنند و ریسک عدم پرداخت دستمزد نیز وجود دارد. بنابراین، اگرچه این بازار میتواند برای برخی گیمرها منبع درآمد باشد، اما از ثبات و امنیت شغلی برخوردار نیست.
کردی درباره این وضعیت میگوید: «وقتی یک بازیکن مهارت قابل فروش دارد، ولی مسیر رسمی درآمدزایی برایش بسته است، بخشی از این استعداد وارد بازار غیررسمی میشود».
ایران هنوز اکوسیستم حرفهای و پایدار گیم را ندارد
ریشه مشکل را نمیتوان تنها در شرایط بازیکنان جستوجو کرد. ایران با وجود جامعه بزرگ گیمرها هنوز نتوانسته اکوسیستمی حرفهای و پایدار برای مسابقات ورزشهای الکترونیکی ایجاد کند.
حضور گیمرها در مسابقات، هزینههای سفر، مشکلات اجرایی، کمبود تجهیزات، ضعف زیرساختهای فنی و گاهی تأخیر در پرداخت جوایز، از جمله عواملی هستند که میتوانند تجربه حرفهای بازیکنان را تحت تأثیر قرار دهند.
فاصله ایران با بازار بالغ جهانی
بازار جهانی بازیهای ویدئویی و ورزشهای الکترونیکی در سالهای اخیر به یک صنعت بزرگ و درآمدزا تبدیل شده است. بر اساس دادههای مطرحشده در گزارش، تعداد گیمرهای جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۵ تا ۳.۶ میلیارد نفر بوده و ارزش بازار بازیهای ویدئویی نیز به حدود ۲۰۱.۶ میلیارد دلار رسیده است.
در ایران نیز برآوردهای صنعتی، ارزش بازار بازیهای ویدئویی در سال ۲۰۲۳ را حدود ۶۲۵ میلیون دلار نشان میدهد. این ارقام نشان میدهد ظرفیت اقتصادی صنعت گیم در کشور قابل توجه است، اما میان اندازه جامعه گیمرها و ایجاد فرصتهای شغلی رسمی و پایدار همچنان فاصله وجود دارد.
تبدیل گیم از یک سرگرمی به یک شغل پایدار، نیازمند شکلگیری زنجیرهای متشکل از مسابقات حرفهای، حمایت مالی، اسپانسرینگ، تولید محتوا، آموزش، زیرساخت اینترنتی مناسب و دسترسی به بازارهای بینالمللی است. بدون شکلگیری چنین اکوسیستمی، استعداد گیمرهای ایرانی همچنان با محدودیت جدی برای تبدیل شدن به درآمد پایدار مواجه خواهد بود.
برای پیگیری آخرین اخبار و تحلیلهای حوزه فناوری، بازیهای ویدئویی و اقتصاد دیجیتال، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
