به گزارش پایگاه خبری ـ تحلیلی اقتصاد کشور، بازار خودرو در روزهای اخیر بار دیگر وارد موج افزایشی شده است؛ موجی که فقط به یک یا دو مدل محدود نمانده و خودروهای داخلی و مونتاژی را هم درگیر کرده است. در برخی مدلها افزایشهای سنگین روزانه گزارش شده و حتی در یک مورد، رشد ۳۵۰ میلیون تومانی برای یک خودروی مونتاژی ثبت شده است.
اما سؤال مهم این است: چرا خودرو گران میشود، در حالی که بازار همچنان با رکود و کاهش قدرت خرید مردم روبهروست؟
نخستین عامل، افزایش هزینه تولید است. خودروساز فقط بدنه و موتور تولید نمیکند؛ قطعات، مواد اولیه، انرژی، دستمزد، حملونقل و دهها هزینه جانبی در قیمت تمامشده خودرو اثر دارند. هر افزایش هزینه در زنجیره تولید، دیر یا زود خودش را در قیمت خودرو نشان میدهد.
عامل مهم دیگر، هزینههای قانونی و جانبی خودرو است. برای نمونه، تغییر ارزش و ضرایب گواهی اسقاط باعث شده ایرانخودرو قیمت مصرفکننده برخی محصولات خود را افزایش دهد؛ یعنی بخشی از گرانی اخیر مستقیماً از افزایش هزینههای قانونی و تولیدی ناشی شده است.
اما مسئله عمیقتر از این حرفهاست؛ بازار خودرو سالهاست با مشکل ساختاری مواجه است. وقتی رقابت واقعی محدود باشد، واردات با موانع مختلف روبهرو شود و عرضه و تقاضا نتوانند آزادانه قیمت را تعیین کنند، هر شوک هزینهای میتواند به موج جدید افزایش قیمت تبدیل شود.
از طرف دیگر، رکود بازار لزوماً به معنی کاهش قیمت نیست. ممکن است مردم قدرت خرید خودرو نداشته باشند، اما فروشنده نیز حاضر نباشد خودرو را ارزانتر بفروشد؛ چون خودش میداند جایگزین کردن همان خودرو در آینده با قیمت پایینتری امکانپذیر نیست.
نتیجه این وضعیت یک بازار عجیب است: مشتری توان خرید ندارد، فروشنده هم حاضر به کاهش قیمت نیست و قیمتها همچنان بالا میروند. در چنین بازاری، تعداد معاملات کاهش پیدا میکند اما قیمت اسمی خودرو میتواند صعودی بماند.
نکته مهم دیگر، قیمتگذاری و فاصله میان کارخانه و بازار است. هر زمان فاصله قیمت کارخانه و بازار افزایش پیدا کند، انگیزه دلالی و تقاضای سرمایهای هم بیشتر میشود؛ یعنی خودرو از کالای مصرفی به دارایی برای حفظ ارزش پول تبدیل میشود.
بنابراین اگر بخواهیم صادقانه جواب بدهیم، گرانی خودرو فقط تقصیر یک عامل نیست. هزینه تولید، مقررات و عوارض، محدودیت واردات، ساختار انحصاری بازار، انتظارات تورمی و شرایط عرضه و تقاضا همه در این پازل نقش دارند.
اما سؤال اصلی همچنان پابرجاست: چرا خودرویی که مردم دیگر توان خریدش را ندارند، هر روز گرانتر میشود؟ اگر قرار است خودرو کالای مصرفی باشد، چرا قیمت آن از قدرت خرید خانوارها اینقدر فاصله گرفته است؟
شاید وقت آن رسیده باشد که به جای برخورد مقطعی با قیمت خودرو، یکبار برای همیشه درباره رقابت، واردات، قیمتگذاری، هزینه تولید و انحصار در بازار خودرو تصمیم جدی گرفته شود؛ وگرنه هر موج جدید تورمی میتواند دوباره همین داستان را تکرار کند.
اقتصاد کشور: مسئله خودرو فقط «گران شدن ماشین» نیست؛ مسئله این است که چرا خرید یک خودروی معمولی برای بخش بزرگی از مردم، روزبهروز به رؤیایی دورتر تبدیل میشود.
