به نقل از اقتصاد کشور ایران با مصرف حدود ۵۷۰ هزار بشکه بنزین در روز در سال ۲۰۲۴، در میان ۱۱ کشور منتخب پس از آمریکا، روسیه و ژاپن در رتبه چهارم قرار گرفته است. این جایگاه در حالی به دست آمده که تعداد وسایل نقلیه در حال استفاده ایران طبق دادههای OICA در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۵.۹۶ میلیون دستگاه بوده؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با کشورهای بزرگ صنعتی دارد.
مقایسه آمار مصرف بنزین و تعداد وسایل نقلیه نشان میدهد مصرف بنزین ایران نسبت به اندازه ناوگان خودرویی کشور قابل توجه است. با این حال، برای تحلیل دقیق این اختلاف باید عواملی مانند نوع خودرو، میزان پیمایش، نوع سوخت، قیمت بنزین، ساختار حملونقل و بهرهوری ناوگان را همزمان در نظر گرفت.
ایران؛ چهارمین مصرفکننده بنزین در میان ۱۱ کشور
مصرف بنزین ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۷۰ هزار بشکه در روز بوده است. این رقم پس از مصرف آمریکا، روسیه و ژاپن قرار میگیرد و ایران را به چهارمین مصرفکننده بنزین در میان ۱۱ کشور مورد بررسی تبدیل میکند.
این جایگاه در شرایطی ثبت شده که تعداد وسایل نقلیه ایران در دادههای OICA حدود ۱۵.۹۶ میلیون دستگاه است. در مقابل، آلمان بیش از ۵۲ میلیون، فرانسه بیش از ۴۵ میلیون و بریتانیا بیش از ۴۲ میلیون وسیله نقلیه در حال استفاده داشتهاند.
با وجود تفاوت چشمگیر در اندازه ناوگان، مصرف بنزین ایران از هر سه کشور بیشتر بوده است. ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۷۰ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده، در حالی که مصرف روزانه آلمان حدود ۴۷۵ هزار بشکه بوده است. به این ترتیب، مصرف بنزین ایران حدود ۲۰ درصد بیشتر از آلمان بوده است.
فاصله با فرانسه نیز بیشتر است. این کشور حدود ۲۶۸ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده و مصرف ایران حدود ۲.۱ برابر فرانسه بوده است. ایران همچنین تقریباً دو برابر بریتانیا و بیش از دو برابر کرهجنوبی بنزین مصرف کرده است.
روسیه و ژاپن بالاتر از ایران
روسیه با حدود ۵۶.۷ میلیون وسیله نقلیه در سال ۲۰۲۰، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹۱۱ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده است؛ رقمی حدود ۱.۶ برابر مصرف ایران.
ژاپن نیز با حدود ۷۶.۷ میلیون وسیله نقلیه، روزانه حدود ۷۵۳ هزار بشکه بنزین مصرف کرده است. مصرف بنزین ژاپن حدود ۳۲ درصد بیشتر از ایران بوده است.
این مقایسه نشان میدهد ایران در مقایسه با کشورهایی که ناوگان بسیار بزرگتری دارند، مصرف بنزین بالایی ثبت کرده است. البته از آنجا که آمار تعداد وسایل نقلیه مربوط به سال ۲۰۲۰ و آمار مصرف مربوط به سال ۲۰۲۴ است، نمیتوان بر مبنای این دو عدد، مصرف سرانه دقیق هر خودرو را محاسبه کرد.
مصرف بنزین ایران بیش از پنج برابر ترکیه
مقایسه ایران و ترکیه نیز قابل توجه است. طبق داده OICA، ترکیه در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۸.۵ میلیون وسیله نقلیه در حال استفاده داشته که از نظر اندازه ناوگان به ایران نزدیک است.
با این حال، مصرف بنزین ترکیه در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱۱ هزار بشکه در روز بوده است؛ بنابراین مصرف بنزین ایران با حدود ۵۷۰ هزار بشکه در روز، بیش از پنج برابر ترکیه بوده است.
این اختلاف را نمیتوان صرفاً به تعداد خودروها نسبت داد. سهم گازوئیل و LPG، نوع خودروها، میزان پیمایش، قیمت سوخت و ساختار حملونقل از جمله عواملی هستند که میتوانند بر مصرف نهایی بنزین در دو کشور اثر بگذارند.
مصر و عراق؛ ناوگان کوچکتر با مصرف قابل توجه
مصر در دادههای OICA حدود ۶.۹ میلیون وسیله نقلیه در حال استفاده داشته، اما مصرف بنزین این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸۷ هزار بشکه در روز بوده است.
عراق نیز با حدود ۳.۵ میلیون وسیله نقلیه، حدود ۱۹۳ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده است. این ارقام نشان میدهد تعداد وسایل نقلیه به تنهایی نمیتواند میزان مصرف بنزین یک کشور را توضیح دهد.
میزان پیمایش خودروها، نوع و بهرهوری ناوگان، نوع سوخت مصرفی، شرایط اقتصادی، قیمت سوخت و الگوی جابهجایی از عوامل مهم در تعیین میزان مصرف بنزین هستند.
چرا مصرف بنزین ایران بالاست؟
یکی از عوامل مؤثر، میزان پیمایش خودروهاست. هرچه خودروها مسافت بیشتری طی کنند، حتی در صورت ثابت ماندن تعداد خودروها، مصرف سوخت افزایش مییابد.
ساختار ناوگان نیز اهمیت دارد. سهم خودروهای بنزینی در ایران بالاست و خودروهای کممصرف، هیبریدی و برقی هنوز سهم محدودی از ناوگان کشور را تشکیل میدهند.
بهرهوری پایین برخی خودروهای موجود در کشور در مقایسه با استانداردهای روز جهانی نیز میتواند یکی از عوامل مصرف بالای سوخت باشد. در کنار آن، قیمت پایین بنزین و یارانه انرژی میتواند بر الگوی استفاده از خودرو شخصی و انگیزه کاهش مصرف اثرگذار باشد.
توسعه حملونقل عمومی، کاهش سن ناوگان، بهبود کیفیت خودروها و ارتقای زیرساختهای حملونقل نیز از دیگر عواملی هستند که در مدیریت مصرف بنزین اهمیت دارند.
مصرف بنزین با کل مصرف سوخت حملونقل متفاوت است
یکی از نکات مهم در تفسیر این آمار آن است که ارقام مورد بررسی صرفاً مصرف بنزین موتور را نشان میدهند. در کشورهایی مانند آلمان، فرانسه و ترکیه، گازوئیل سهم قابل توجهی از سوخت حملونقل را به خود اختصاص داده است.
بنابراین کمتر بودن مصرف بنزین یک کشور لزوماً به معنای پایینتر بودن کل مصرف سوخت حملونقل آن کشور نیست. بر همین اساس، از این آمار نمیتوان نتیجه گرفت که ایران در مجموع سوخت حملونقل بیشتری از آلمان یا فرانسه مصرف میکند.
آنچه این دادهها به طور مشخص نشان میدهد، مصرف بیشتر بنزین ایران در سال ۲۰۲۴ نسبت به آلمان، فرانسه، بریتانیا، کرهجنوبی و ترکیه است.
تفاوت سال آمار خودروها و مصرف بنزین
تعداد وسایل نقلیه مورد استفاده در این مقایسه بر اساس آخرین داده قابلمقایسه OICA برای سال ۲۰۲۰ است، در حالی که آمار مصرف بنزین مربوط به سال ۲۰۲۴ است. بنابراین این اطلاعات برای مقایسه مقیاس مصرف بنزین کشورها مناسب است، اما نباید از آن برای محاسبه دقیق مصرف بنزین به ازای هر خودرو استفاده کرد.
همچنین منظور OICA از این شاخص، کل وسایل نقلیه موتوری در حال استفاده است و این رقم صرفاً به خودروهای سواری محدود نمیشود.
ناوگان کوچکتر، اما مصرف بنزین بالاتر
مقایسه ۱۱ کشور نشان میدهد ایران از نظر تعداد وسایل نقلیه فاصله قابل توجهی با کشورهای بزرگ صنعتی دارد، اما در میان کشورهای منتخب از نظر مصرف بنزین در جایگاه بالایی قرار گرفته است.
آمریکا با حدود ۲۸۹ میلیون وسیله نقلیه و مصرف نزدیک به ۹ میلیون بشکه بنزین در روز، فاصله زیادی با سایر کشورها دارد. پس از آمریکا، روسیه و ژاپن قرار دارند و ایران با حدود ۵۷۰ هزار بشکه در روز، چهارمین مصرفکننده بنزین در میان ۱۱ کشور بررسیشده است.
این وضعیت نشان میدهد کاهش مصرف بنزین در ایران صرفاً با کنترل تعداد خودروها محقق نمیشود. بهبود بهرهوری خودروها، کاهش سن ناوگان، افزایش سهم خودروهای کممصرف و برقی، توسعه حملونقل عمومی، مدیریت پیمایش و اصلاح سیاستهای سوخت میتواند همزمان در کاهش مصرف مؤثر باشد.
در نهایت، اگرچه این آمار به تنهایی نمیتواند علت تمام اختلافهای میان کشورها را مشخص کند، اما نشان میدهد مصرف بنزین ایران در مقایسه با اندازه ناوگان خودرویی کشور قابل توجه است و تحلیل این موضوع نیازمند بررسی همزمان عوامل فنی، اقتصادی و حملونقلی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلهای حوزه سوخت، خودرو و حملونقل، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
