به نقل از اقتصاد کشور ورود خودروهای خارجی لوکس از مسیر واردات ایرانیان مقیم خارج از کشور، بار دیگر بحث رقابت در بازار خودرو و نسبت واردات با تولید داخلی را پررنگ کرده است. در همین حال، برخی خودروسازان و مونتاژکاران داخلی با استناد به شرایط بازار، خواستار محدودیت بیشتر واردات هستند؛ در مقابل، کارشناسانی معتقدند حضور رقیب خارجی میتواند حق انتخاب مصرفکننده را افزایش دهد و خودروساز داخلی را به ارتقای کیفیت و خدمات وادار کند.
ورود میباخ و پورشه به بازار ایران
در شرایطی که بحث افزایش قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی همچنان مطرح است، واردات خودرو برای ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز به یکی از مسیرهای ورود خودروهای خارجی به بازار ایران تبدیل شده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، خودروهایی از برندهای لوکس مانند میباخ و پورشه نیز از این مسیر به بازار ایران رسیدهاند.
موافقان این شیوه واردات معتقدند خودروهایی که از سوی ایرانیان مقیم خارج و از محل ارز اشخاص وارد میشوند، الزاماً به معنای تخصیص ارز دولتی نیستند. همچنین برای هر کد ملی امکان واردات یک دستگاه خودرو در نظر گرفته شده است.
عبدالله بابایی، کارشناس حوزه خودرو و از موافقان واردات، بحث را از حق انتخاب مصرفکننده آغاز میکند و میگوید: «واردات خودرو حق مصرفکننده است؛ حقی که نباید از او گرفته شود. بنابراین محدود کردن واردات، حق انتخاب را از مصرفکنندگان میگیرد.»
هموار شدن مسیر واردات خودرو
یکی از سیاستهای مورد توجه برای تسهیل واردات خودرو، فراهمشدن امکان واردات برای ایرانیان مقیم خارج از کشور است. بابایی معتقد است این سیاست علاوه بر افزایش تنوع خودروهای خارجی، برای ایرانیان مقیم خارج و واردکنندگان نیز فرصت ایجاد میکند.
او در این باره میگوید: «ورود این خودروها، در وهله نخست باعث افزایش تنوع خودروهای خارجی در بازار میشود و از سوی دیگر فرصتی برای ایرانیان مقیم خارج و واردکنندگان فراهم میکند تا خودروهایی را که امکان و تمایل به واردات آنها دارند، به کشور بیاورند.»
این کارشناس با اشاره به محدودیتهای طولانیمدت بازار خودرو، بر اهمیت حق انتخاب مشتری تأکید میکند. بابایی میگوید: «در بازاری که سالها با محدودیت در تنوع خودرو مواجه بوده، نمیتوان انتظار داشت همه مشتریان به یک سطح از خودرو و امکانات رضایت دهند. بخشی از جامعه درآمد بالاتری دارند و توان خرید خودروهای گرانتر و باکیفیتتر را پیدا کرده است.»
او در ادامه تأکید میکند: «اگر فردی توان مالی خرید یک خودروی بهتر را دارد، نباید صرفاً به دلیل سیاستهای محدودکننده از این انتخاب محروم شود.»
چرا واردات خودرو برای برخی نگرانکننده است؟
افزایش واردات میتواند تنوع بازار خودرو را بیشتر کند، اما حضور رقیب خارجی برای همه فعالان صنعت خودرو یکسان نیست. خودروهای وارداتی در برخی بخشهای بازار میتوانند مستقیماً با محصولات تولید داخل یا خودروهای مونتاژی رقابت کنند.
این رقابت بهویژه برای شرکتهایی که خودرو را به شکل SKD وارد و در داخل مونتاژ میکنند اهمیت بیشتری دارد. ساختار تعرفهها و تعرفههای ترجیحی برخی خودروهای هیبریدی نیز میتواند بر میزان فشار رقابتی در بخشهای مختلف بازار اثر بگذارد.
رقیب خارجی؛ تهدید یا محرک رقابت؟
بابایی درباره وضعیت شرکتهای مونتاژکار معتقد است ورود خودروهای خارجی میتواند بخشی از مشتریان آنها را تغییر دهد. او میگوید: «برای این گروه، حضور خودروهای خارجی باکیفیت و تجهیزات بالاتر میتواند بخشی از مشتریان را تغییر دهد. مصرفکنندهای که میان دو خودرو در یک بازه قیمتی قرار گرفته، طبیعتاً کیفیت، امکانات و سطح تجهیزات را هم در تصمیم خود لحاظ میکند و اگر خودروی وارداتی در این مقایسه دست بالا را داشته باشد، انتخاب او چندان دور از انتظار نیست.»
با این حال، از نگاه این کارشناس، رقابت خارجی لزوماً به معنای حذف خودروساز یا مونتاژکار داخلی نیست. خدمات مناسب، سطح تجهیزات، کیفیت محصول و بازاریابی میتواند در حفظ مشتری نقش داشته باشد و صنعت خودرو نیز در صورت فراهمبودن شرایط، امکان تطبیق با فضای رقابتی جدید را دارد.
محدودیت واردات در سالهای گذشته چه نتیجهای داشت؟
یکی از پرسشهای مهم درباره سیاست واردات این است که آیا محدودکردن رقیب خارجی توانسته به رشد کیفیت و توسعه صنعت خودروی داخلی منجر شود یا خیر. بابایی درباره این موضوع میگوید: «متأسفانه با وجود اینکه واردات خودرو را طی سالهای مختلف محدود کردیم، نتوانستیم به پیشرفت صنعت داخلی دست یابیم. چراکه مشکل اصلی در آن دوره فقط نبود رقیب خارجی نبود، بلکه سیاستهایی بود که از سوی دولتهای قبلی بر صنعت خودرو تحمیل شد.»
به گفته او، محدودیت واردات میتوانست فرصتی برای خودروسازان داخلی باشد تا منابع حاصل از فروش را صرف توسعه محصول و ارتقای کیفیت کنند، اما این فرصت بهطور کامل محقق نشد.
بابایی در این زمینه میگوید: «سالهای محدودیت واردات میتوانست برای خودروسازان یک فرصت باشد؛ فرصتی برای اینکه منابع حاصل از فروش را صرف توسعه محصول، افزایش کیفیت، بهبود فرآیند تولید و اصلاح زنجیره تأمین کنند. اما سیاستهای دولتهای قبلی، بهخصوص قیمتگذاری دستوری، اجازه نداد این اتفاق به شکل مطلوب رخ دهد.»
قیمتگذاری دستوری؛ یکی از چالشهای صنعت خودرو
این کارشناس، قیمتگذاری دستوری را یکی از عوامل اثرگذار بر وضعیت صنعت خودرو در سالهای گذشته میداند و میگوید: «حدود دو دهه قیمتگذاری دستوری آسیب جدی به صنعت خودرو وارد کرده است. خودروساز از یک طرف با هزینههای واقعی تولید مواجه بوده و از طرف دیگر امکان تعیین قیمت متناسب با این هزینهها را نداشته است. نتیجه نیز روشن بوده؛ منابع کافی برای توسعه محصول و سرمایهگذاری باقی نمانده و صنعت نتوانسته آنطور که باید در مسیر تنوع محصول و افزایش تولید حرکت کند.»
او همچنین درباره تأثیر سیاستهای دولتی بر تصمیمات خودروسازان توضیح میدهد: «وقتی قیمت خودرو به شکل دستوری تعیین شود، خودروساز نمیتواند براساس شرایط واقعی تولید و هزینههای خود تصمیم بگیرد.»
پیشنهاد فروش خودرو در حاشیه بازار
بابایی در ادامه از عرضه خودرو با قیمت بازار دفاع میکند و معتقد است ساختار هزینههای تولید باید در قیمت نهایی خودرو مورد توجه قرار گیرد.
او در این باره میگوید: «خودروساز باید بتواند محصول خود را با قیمت بازار عرضه کند. بیش از 75 درصد مواد اولیه مورد نیاز صنعت خودرو از طریق بورس کالا و با قیمتهای بهروز تأمین میشود. خودروساز هم برای تولید، ناچار است مواد اولیه مورد نیاز خود را از چند ماه قبل پیشبینی و تأمین کند؛ معمولاً برای دو تا سه ماه آینده.»
بر اساس این دیدگاه، فاصله میان هزینه تأمین مواد اولیه و قیمت فروش محصول میتواند بر توان خودروساز برای سرمایهگذاری، توسعه محصول و حفظ ظرفیت تولید اثر بگذارد. به همین دلیل، فروش خودرو در حاشیه بازار از سوی این کارشناس به عنوان راهکاری برای نزدیکتر شدن قیمت خودرو به هزینههای واقعی تولید مطرح میشود.
تعرفه ۱۰۰ درصدی؛ کاهش واردات یا محدودشدن انتخاب مصرفکننده؟
در سوی دیگر، بحث تعرفه واردات خودرو قرار دارد؛ موضوعی که با مطرحشدن احتمال تعرفه ۱۰۰ درصدی بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. بابایی درباره این سیاست میگوید: «اگر هدف سیاستگذار جلوگیری از واردات باشد، چنین تعرفهای ابزار مؤثری برای محدودکردن ورود خودرو به کشور خواهد بود. با افزایش تعرفه، بخشی از خودروها دیگر از نظر اقتصادی امکان ورود نخواهند داشت و در نتیجه حجم واردات نیز پایین میآید.»
افزایش تعرفه، علاوه بر تأثیر احتمالی بر حجم واردات، میتواند بر تنوع خودروهای موجود در بازار و گزینههای پیش روی مصرفکنندگان نیز اثرگذار باشد. از این منظر، سیاست تعرفهای همزمان با موضوع حمایت از تولید داخلی، با مسئله انتخاب مصرفکننده نیز ارتباط پیدا میکند.
خدمات پس از فروش؛ شرط ماندگاری خودروهای وارداتی
رقابت در بازار خودرو تنها به ورود محصول محدود نمیشود. خودروهای وارداتی برای حضور پایدار در بازار به شبکه تأمین قطعات، گارانتی و خدمات پس از فروش نیاز دارند؛ موضوعی که یکی از نگرانیهای مطرح درباره واردات خودرو است.
بابایی با اشاره به نقش بازار در ارزیابی عملکرد واردکنندگان میگوید: «بازار در نهایت تکلیف واردکنندگان ضعیف را مشخص خواهد کرد. شرکتی که نتواند قطعه را بهموقع تأمین کند یا خدمات مناسبی به مشتری ارائه دهد، به مرور اعتماد بازار را از دست میدهد. ممکن است این فرآیند زمان ببرد و حتی در دورهای مصرفکننده نیز هزینه آن را بپردازد، اما در نهایت مشتری انتخاب خود را خواهد کرد.»
او برای توضیح اهمیت خدمات پس از فروش اضافه میکند: «میتوان بازار را میان دو واردکننده فرضی تصور کرد؛ دو شرکتی که خودروهایی با قیمت و شرایط گارانتی مشابه عرضه میکنند، اما یکی خدمات پس از فروش مناسبی دارد و دیگری در تأمین قطعه و تعمیر خودرو با مشکل مواجه است. در چنین شرایطی، مشتری احتمالاً خرید بعدی خود را از شرکتی انجام میدهد که تجربه بهتری برایش ساخته و حتی تجربه خود را به دیگران منتقل میکند.»
بر همین اساس، خدمات پس از فروش میتواند به یکی از عوامل اصلی رقابت میان واردکنندگان تبدیل شود. بابایی در این باره میگوید: «واردکنندهای که بتواند گارانتی دو یا سهساله ارائه کند و در کنار آن برای 10 سال خدمات و تأمین قطعات را تضمین کند، طبیعتاً شانس بیشتری برای جلب اعتماد مشتری خواهد داشت.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلهای بازار خودرو، واردات خودرو و صنعت خودروسازی، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
