به نقل از اقتصاد کشور برآوردهای تازه درباره استخراج رمزارز در ایران نشان میدهد توان مصرفی این فعالیت بسته به روش محاسبه، حدود ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات است. این رقم به معنای شمارش دقیق تمام دستگاههای فعال در کشور نیست، اما نشان میدهد استخراج رمزارز در مقیاسی انجام میشود که در دورههای اوج مصرف برق میتواند فشار قابل توجهی به شبکه وارد کند.
همزمان با انتشار این برآورد، برخورد با مراکز استخراج غیرمجاز نیز تشدید شده است. طبق آمار اعلامشده، بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز شناسایی و توقیف شده و بار مصرفی این دستگاهها حدود ۱۳۰۰ مگاوات اعلام شده است.
ماینرها چقدر برق مصرف میکنند؟
بر اساس گزارش مورد استناد، توان مصرفی استخراج رمزارز در ایران بین ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات برآورد شده است. این بازه با استفاده از روشهای غیرمستقیم محاسبه شده و نباید آن را معادل تعداد دقیق دستگاههای روشن در کشور دانست.
یکی از روشهای مورد استفاده، برآورد مصرف بر اساس سهم ایران از توان پردازشی یا هشریت استخراج در شبکه جهانی است. روش دیگر نیز تغییرات مصرف برق شبکه در دوره قطع گسترده اینترنت را بررسی کرده است. ترکیب این دادهها به ارائه یک دامنه برای مصرف استخراج رمزارز منجر شده است.
اهمیت این مصرف از آنجا ناشی میشود که ماینرها در زمان فعالیت، برای مدت طولانی بار نسبتاً ثابتی روی شبکه ایجاد میکنند. بنابراین حتی چند صد مگاوات مصرف مداوم میتواند در زمانهایی که شبکه به سقف توان عملیاتی خود نزدیک است، اثرگذار باشد.
سهم ماینرها از ناترازی برق چقدر است؟
در برآورد جدید، اثر استخراج رمزارز از دو منظر بررسی شده است. سهم این فعالیت از ناترازی توان در اوج مصرف تابستان حدود ۶ درصد و سهم آن از کسری انرژی در چهار ماه گرم سال حدود ۱۴ درصد اعلام شده است.
این دو عدد یک مفهوم واحد را اندازهگیری نمیکنند. سهم ۶ درصدی مربوط به فشار واردشده بر توان شبکه در یک مقطع اوج مصرف است، در حالی که سهم ۱۴ درصدی میزان انرژی مصرفشده در یک دوره چندماهه را نشان میدهد.
با این حال، نمیتوان از این ارقام نتیجه گرفت که ماینرها عامل اصلی تمام خاموشیهای کشور هستند. ناترازی برق حاصل مجموعهای از عوامل از جمله فاصله میان ظرفیت تولید و مصرف، رشد تقاضا، محدودیتهای تولید، تأمین سوخت و مسائل مرتبط با شبکه انتقال و توزیع است. استخراج رمزارز یکی از بارهای مصرفی است که در دورههای کمبود میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
آمار مصرف و برخورد با ماینرهای غیرمجاز
| شاخص | رقم اعلامشده |
|---|---|
| حد پایین برآورد توان مصرف استخراج رمزارز | ۹۳۰ مگاوات |
| حد بالای برآورد توان مصرف استخراج رمزارز | ۱۲۰۰ مگاوات |
| سهم از ناترازی توان در اوج مصرف تابستان | حدود ۶ درصد |
| سهم از کسری انرژی در چهار ماه گرم سال | حدود ۱۴ درصد |
| مصرف سالانه برق استخراج رمزارز | حدود ۸.۴۶ میلیارد کیلوواتساعت |
| سوخت معادل سالانه در صورت تأمین برق با نیروگاه حرارتی | حدود ۲ میلیارد لیتر |
| هزینه برآوردی سالانه سوخت | حدود ۱.۵ میلیارد دلار |
| ماینرهای غیرمجاز شناسایی و توقیفشده | بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه |
| بار مصرفی ماینرهای شناساییشده در اعلام توانیر | حدود ۱۳۰۰ مگاوات |
| بار غیرمجاز حذفشده از شبکه از ابتدای سال | بیش از ۲۳۰۰ مگاوات |
| محرومیت از برق یارانهای برای مراکز جدید کشفشده | یک سال |
تفاوت برآورد ۱۲۰۰ مگاواتی با بار ۱۳۰۰ مگاواتی چیست؟
دو رقم ۱۲۰۰ و ۱۳۰۰ مگاوات در ظاهر به یکدیگر نزدیک هستند، اما مبنای محاسبه آنها متفاوت است. رقم ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات، برآوردی از اندازه کلی توان مصرفی استخراج رمزارز در کشور است که با روشهای غیرمستقیم به دست آمده است.
در مقابل، رقم حدود ۱۳۰۰ مگاوات به بار مصرفی بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینری مربوط میشود که طبق اعلام توانیر شناسایی و توقیف شدهاند. بنابراین این دو رقم را نمیتوان بدون توجه به مبنای محاسبه با یکدیگر جمع یا جایگزین کرد.
این تفاوت همچنین نشان میدهد آمار کشفیات الزاماً معادل کل دستگاههای فعال در کشور نیست. از سوی دیگر، برآورد مصرف کلی نیز به این معنا نیست که تمام این بار در یک لحظه و در یک نقطه از شبکه مشاهده میشود.
ماینرهای غیرمجاز چگونه شناسایی میشوند؟
شناسایی مراکز استخراج غیرمجاز تنها از طریق بازرسی حضوری انجام نمیشود. بررسی الگوهای غیرعادی مصرف برق، تحلیل دادههای شبکه و گزارشهای مردمی از جمله روشهای مورد استفاده برای شناسایی این مراکز هستند.
طبق اعلام توانیر، بیش از ۷۰ درصد ماینرهای غیرمجاز با گزارشهای مردمی شناسایی میشوند. این موضوع نشان میدهد بخشی از مراکز استخراج در مکانهایی فعالیت دارند که ممکن است در ظاهر کاربری عادی داشته باشند و شناسایی آنها از طریق بررسی الگوی مصرف یا گزارش افراد محلی انجام شود.
در تهران نیز نزدیک به ۲۵ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز طی سالهای گذشته کشف و جمعآوری شده است. طبق اعلام شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ، ۸۶۲ دستگاه از این تعداد مربوط به اقدامات انجامشده در سال جاری بوده است.
در یکی از نمونههای اخیر نیز حدود ۲ هزار دستگاه ماینر در یک مرکز صنعتی در بهبهان شناسایی شد. چنین مواردی نشان میدهد مراکز استخراج غیرمجاز میتوانند در واحدهای صنعتی، تجاری، کشاورزی و سایر محلهایی که امکان دسترسی به برق یارانهای وجود دارد، فعالیت کنند.
چرا برق یارانهای برای استخراج رمزارز جذاب است؟
هزینه انرژی یکی از عوامل مهم در اقتصاد استخراج رمزارز است. دستگاههای استخراج برق زیادی مصرف میکنند و پایین بودن هزینه انرژی میتواند هزینه فعالیت را کاهش دهد. به همین دلیل، استفاده غیرمجاز از برق یارانهای به یکی از محورهای اصلی برخورد با استخراجکنندگان غیرمجاز تبدیل شده است.
برآورد جدید نشان میدهد اگر برق مورد نیاز فعالیت استخراج رمزارز در مقیاس محاسبهشده از نیروگاههای حرارتی تأمین شود، حدود ۸.۴۶ میلیارد کیلوواتساعت برق در سال مورد نیاز خواهد بود. در این سناریو، حدود ۲ میلیارد لیتر سوخت معادل گازوئیل نیز مطرح شده و هزینه سالانه سوخت حدود ۱.۵ میلیارد دلار برآورد شده است.
این ارقام تنها هزینه سوخت را دربر میگیرند و هزینههای مرتبط با ایجاد ظرفیت نیروگاهی، تبدیل انرژی، شبکه انتقال و سایر آثار اقتصادی تأمین برق را شامل نمیشوند. بنابراین موضوع ماینرها تنها به میزان برق مصرفی محدود نیست و با ظرفیت تولید، سوخت و منابع شبکه نیز ارتباط دارد.
مقررات جدید برای استخراج غیرمجاز
بر اساس مقررات اعلامشده، مراکزی که از ۴ شهریور ۱۴۰۵ به بعد در آنها استخراج غیرمجاز رمزارز کشف شود، علاوه بر پرداخت هزینههای مربوط به مصرف قبلی، به مدت یک سال مشمول دریافت برق بدون یارانه و با تعرفه آزاد خواهند شد.
این مقررات میتواند انواع محلهای فعالیت از جمله خانه، مغازه، واحد تجاری، مرغداری، واحد کشاورزی و واحد صنعتی را دربر بگیرد. همچنین برای متخلفان، علاوه بر جرایم مالی، مجازاتهای کیفری نیز پیشبینی شده و در موارد مرتبط با واحدهای دارای مجوز، ابطال پروانه فعالیت نیز میتواند مطرح باشد.
اعمال تعرفه آزاد برای مدت یک سال، هزینه انرژی واحد متخلف را به شکل محسوسی افزایش میدهد و میتواند از نظر اقتصادی، استفاده غیرمجاز از برق یارانهای برای استخراج رمزارز را پرهزینهتر کند.
آیا حذف ماینرها خاموشیها را متوقف میکند؟
حذف ماینرهای غیرمجاز به تنهایی نمیتواند ناترازی برق کشور را برطرف کند، زیرا کسری برق به عوامل مختلفی در بخش تولید، مصرف و شبکه وابسته است. با این حال، حذف یک بار ثابت و پرمصرف در دورههایی که شبکه با کمبود شدید مواجه است، میتواند ظرفیت بیشتری برای تأمین برق سایر مشترکان ایجاد کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که ماینرها در ساعات اوج مصرف نیز به فعالیت خود ادامه دهند. در چنین شرایطی، حتی چند صد مگاوات مصرف مداوم میتواند در مدیریت بار شبکه اثرگذار باشد.
از سوی دیگر، جمعآوری ماینرها یک اقدام در سمت تقاضاست و به خودی خود ظرفیت تولید جدیدی ایجاد نمیکند. حل پایدار ناترازی برق همچنان به مجموعهای از اقدامات در بخش تولید، انتقال، توزیع، مدیریت مصرف و تأمین سوخت نیاز دارد.
استخراج قانونی چه تفاوتی با استخراج غیرمجاز دارد؟
اصل استخراج رمزارز با رعایت مقررات و دریافت مجوز، از استفاده غیرمجاز از برق برای این فعالیت متفاوت است. محور اصلی برخوردهای اخیر، فعالیت بدون مجوز یا استفاده از برق و انشعابی است که با نوع فعالیت و مقررات مربوط سازگار نیست.
در مراکز غیرمجاز، مسئله تنها استخراج رمزارز نیست؛ بلکه نحوه تأمین انرژی نیز اهمیت دارد. استفاده از برق یارانهای یک واحد برای فعالیتی پرمصرف، در شرایطی که مجوزها و الزامات مربوط رعایت نشده باشد، میتواند اختلاف هزینه انرژی را به شبکه و سایر مصرفکنندگان منتقل کند.
جمعبندی؛ ماینرها یک بار مصرف قابل توجه برای شبکه هستند
برآورد توان مصرفی ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاواتی نشان میدهد استخراج رمزارز در ایران به سطحی رسیده که نمیتوان اثر آن را بر شبکه برق نادیده گرفت. مصرف سالانه حدود ۸.۴۶ میلیارد کیلوواتساعت نیز ابعاد این فعالیت را از منظر انرژی مصرفشده نشان میدهد.
با این حال، این ارقام به معنای آن نیست که ماینرها عامل اصلی تمام خاموشیها هستند. ناترازی برق حاصل مجموعهای از مشکلات ساختاری در تولید، مصرف و شبکه است و استخراج رمزارز تنها یکی از عوامل مؤثر در سمت تقاضا محسوب میشود.
تفاوت میان برآورد کلی مصرف و آمار دستگاههای کشفشده نیز اهمیت دارد؛ زیرا کشف بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه به معنای شناسایی تمام ماینرهای فعال نیست و برآورد ۱۲۰۰ مگاواتی نیز نباید با بار ۱۳۰۰ مگاواتی دستگاههای توقیفشده یکسان تلقی شود.
در نهایت، افزایش هزینه تخلف، شناسایی بارهای پنهان، استفاده از دادههای مصرف برق و مدیریت بار استخراج در دورههای اوج مصرف میتواند بخشی از فشار واردشده به شبکه را کاهش دهد؛ اما برای رفع پایدار ناترازی، توسعه ظرفیت تولید و شبکه و اصلاح الگوی مصرف نیز ضروری خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلهای حوزه انرژی، برق و رمزارز، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
