به نقل از اقتصاد کشور، کندی و ناپایداری اینترنت در ایران تنها به یک عامل محدود نمیشود؛ فرسودگی بخشی از زیرساختها، عقبماندگی سرمایهگذاری از رشد مصرف، توسعه ناکافی شبکههای پرسرعت، محدودیتهای بینالمللی و همچنین محدودیتهای اعمالشده در شرایط امنیتی، مجموعهای از عوامل مؤثر بر کیفیت اینترنت کشور هستند.
اینترنت امروز دیگر صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست و بخش قابل توجهی از زندگی روزمره، کسبوکارها، آموزش، خدمات بانکی و اداری و زنجیره تأمین کشور به آن وابسته است. از همین رو، کیفیت و پایداری شبکه ارتباطی به یکی از مؤلفههای مهم تابآوری اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است.
در ماههای اخیر، سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، بارها بر ضرورت فراهم شدن دسترسی باکیفیت و پایدار به اینترنت تأکید کرده است. همزمان، مسئولان این وزارتخانه از برنامهریزی برای افزایش ظرفیت و ارتقای کیفیت شبکه متناسب با رشد ترافیک خبر دادهاند.
رشد مصرف اینترنت و عقبماندگی سرمایهگذاری
بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، از افزایش بیش از ۵۰ درصدی ترافیک بینالملل کشور در بازه ۱۵ ماهه از ابتدای دولت چهاردهم تا دیماه سال گذشته خبر داده است. وی همچنین پس از بازگشت اینترنت اعلام کرد که ترافیک اینترنت پس از بازگشایی تدریجی شبکه در حال افزایش است و به ۷۸ درصد سطح ثبتشده در اول دیماه ۱۴۰۴ رسیده است.
مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت ضمن پذیرش اثر فیلترینگ بر کیفیت اینترنت، تأکید دارد که عوامل مختلفی از جمله فیلترینگ و تحریمها بر کیفیت سرویسی که کاربران دریافت میکنند تأثیرگذار است. به گفته وی، کاربر ایرانی علاوه بر محدودیتهای داخلی، به دلیل محدودیتهای خارجی نیز در برخی موارد مجبور به استفاده از ابزارهای تغییر آیپی میشود.
اکبری همچنین غفلت از سرمایهگذاری متناسب با رشد مصرف در سالهای گذشته را یکی دیگر از عوامل افت کیفیت اینترنت میداند. به این ترتیب، کیفیت اینترنت را نمیتوان صرفاً با یک شاخص مانند سرعت سنجید؛ بلکه ظرفیت شبکه، تأخیر، پایداری ارتباط، کیفیت مسیرهای بینالمللی، ظرفیت اپراتورها و وضعیت شبکه دسترسی نیز در تجربه نهایی کاربران نقش دارند.
فاصله میان پوشش و اتصال فیبر نوری
یکی از مهمترین مسیرهای وزارت ارتباطات برای ارتقای کیفیت اینترنت، توسعه فیبر نوری است. مسئولان این وزارتخانه از تحقق پوشش ۱۰ میلیون خانوار در پروژه فیبر نوری و فعال بودن حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار اتصال خبر دادهاند.
فاصله میان «پوشش» و «اتصال» نشان میدهد توسعه فیزیکی شبکه بهتنهایی کافی نیست و باید فرآیند اتصال مشترک، تأمین تجهیزات سمت کاربر و ارائه سرویس نیز تکمیل شود. وزیر ارتباطات نیز بر ضرورت تبدیل سریع پوشش ایجادشده در پروژه فیبر نوری به اتصال واقعی مشترکان تأکید کرده است.
سیم مسی؛ زیرساختی که باید جای خود را به فیبر بدهد
بخشی از شبکه دسترسی ثابت کشور همچنان بر بستر زیرساختهای قدیمی فعالیت میکند و گذار از سیم مسی به فیبر نوری یکی از چالشهای اصلی توسعه اینترنت پرسرعت به شمار میرود.
توسعه فیبر نوری تنها به کابلکشی محدود نمیشود و به سرمایهگذاری اپراتورها، نوسازی تجهیزات، توسعه مراکز داده و افزایش ظرفیت شبکه انتقال نیاز دارد. از سوی دیگر، افزایش مصرف داده و رشد تعداد کاربران در شبکه سیار نیز اپراتورها را ملزم به توسعه مستمر ظرفیت کرده است.
در همین راستا، سازمان تنظیم مقررات و وزارت ارتباطات برنامههایی را برای توسعه نسلهای جدید ارتباطی از جمله نسل پنجم اینترنت دنبال میکنند و برای اپراتورها نیز اهدافی برای افزایش پوشش این فناوری در سالهای آینده تعیین شده است.
حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، بر هدایت اپراتورهای ارتباطی به سمت استفاده از فناوریهای جدید برای ارتقای کیفیت و ظرفیت شبکه تأکید کرده است.
فتاحی درباره پروژه مهاجرت از شبکه مسی به فیبر نوری که سال گذشته آغاز شد، می گوید: رگولاتوری آمادگی دارد مشکلات موجود در مسیر اجرای این طرح را پیگیری کند و با همکاری شرکت مخابرات ایران و سایر مجموعههای مرتبط، زمینه اجرای هرچه بهتر آن را فراهم سازد.
محدودیتهای امنیتی و تأثیر آن بر کیفیت اینترنت
در کنار مشکلات فنی و زیرساختی، تأثیر تصمیمهای امنیتی و سیاستهای محدودکننده بر کیفیت و دسترسی اینترنت نیز قابل چشمپوشی نیست. مسئولان وزارت ارتباطات در ماههای اخیر اعلام کردهاند که بخشی از محدودیتهای اعمالشده در مقاطع مختلف ناشی از شرایط امنیتی بوده و همزمان بر کاهش این محدودیتها تأکید کردهاند.
احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، قطع کامل اینترنت را پرهزینهترین سناریو برای اقتصاد دانسته و درباره آثار آن بر زنجیره تأمین دیجیتال هشدار داده است.
وی همچنین با اشاره به رشد جهشی تقاضای اینترنت در ایران در سالهای اخیر گفت: با وجود این رشد، میزان سرمایه گذاری در زیرساخت های اینترنتی و ارتباطی کشور متناسب با آن رشد نکرده است.
فیلترینگ؛ عاملی مضاعف در تجربه کاربران
استفاده گسترده کاربران از ابزارهای تغییر مسیر دسترسی برای عبور از محدودیتها نیز یکی دیگر از موضوعات مطرح در بحث کیفیت اینترنت است. استفاده از این ابزارها میتواند پیچیدگی مسیر اتصال را افزایش دهد و در برخی موارد بر تجربه کاربر تأثیر بگذارد.
بر اساس نظرسنجی اخیر مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران، ۷۴.۴ درصد کاربران اینترنت از فیلترشکن استفاده میکنند.
سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات، در این باره گفته است: از سال ۱۴۰۱ شاهد محدودسازی و مسدودسازی هستیم، در آن مقطع استفاده از وی پی ان و فیلترشکن ها یک موضوع ضد ارزش بود اما الان فیلترشکن ها به چالش حکمرانی در کشور تبدیل شده اند در حالی که در آن سال ها استفاده از فیلترشکن قبح داشت و کسی از آن استفاده نمی کرد.
قطعی اینترنت؛ هزینهای فراتر از ارتباطات
وابستگی روزافزون اقتصاد به اینترنت باعث شده است اختلال ارتباطی دیگر تنها به نارضایتی کاربران از سرعت یک پیامرسان یا وبسایت محدود نباشد. ثبت سفارش، تجارت الکترونیک، خدمات بانکی و بیمهای، حملونقل، آموزش، خدمات دولت الکترونیک و زنجیره تأمین بسیاری از صنایع به ارتباط پایدار وابسته هستند.
چیتساز با اشاره به ماهیت فرامرزی زنجیره تأمین دیجیتال تأکید کرده است که نبود اینترنت بینالمللی میتواند هماهنگی با تأمینکنندگان، رهگیری حملونقل، تبادل اسناد و مدیریت زنجیره تأمین را مختل کند. بنابراین، دسترسی پایدار به اینترنت به مسئلهای اقتصادی و نه صرفاً ارتباطی تبدیل شده است.
وزیر ارتباطات نیز تأکید دارد که دسترسی به اینترنت در دنیای امروز دیگر یک موضوع تجملی نیست، بلکه به بخشی از نیازهای اساسی جامعه تبدیل شده است.
به باور هاشمی، قطع اینترنت به معنای خداحافظی با بخش مهمی از مسیر توسعه هوش مصنوعی است. این بحث سیاسی نیست، بلکه یک موضوع علمی است که منطق، عدد و رقم دارد.
تابآوری شبکه؛ از توسعه زیرساخت تا سیاستگذاری شفاف
تجربه ماههای گذشته نشان میدهد افزایش کیفیت اینترنت به مجموعهای از اقدامات همزمان نیاز دارد؛ توسعه فیبر نوری و تبدیل پوشش به اتصال واقعی، نوسازی تجهیزات، افزایش ظرفیت شبکه انتقال و بینالملل، توسعه نسلهای جدید ارتباطی، سرمایهگذاری پایدار اپراتورها و تقویت مراکز داده از جمله این اقدامات هستند.
در کنار توسعه زیرساخت، ایجاد چارچوب روشن برای اعمال محدودیتها و افزایش تابآوری شبکه در برابر حوادث و حملات سایبری نیز اهمیت ویژهای دارد. مسئولان وزارت ارتباطات در جریان جنگ اخیر از آسیب به بخشی از زیرساختهای ارتباطی و در عین حال حفظ خدمات حیاتی کشور سخن گفتند؛ تجربهای که ضرورت ایجاد مسیرهای ارتباطی جایگزین، پراکندگی زیرساختها و افزایش آمادگی شبکه در شرایط بحران را برجسته کرد.
به نظر میرسد عبور از نگاه مقطعی به اینترنت و تبدیل آن به یک زیرساخت پایدار توسعه، یکی از نیازهای کنونی کشور است؛ زیرساختی که هم از ظرفیت و تجهیزات کافی برخوردار باشد و هم دسترسی کاربران و کسبوکارها به آن قابل پیشبینی باشد.
در نهایت، توسعه فیبر و نوسازی شبکه بدون اصلاح فرآیندهای سیاستگذاری و ایجاد دسترسی پایدار و باکیفیت، بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی مطالبه روزافزون جامعه برای اینترنت سریع، پایدار و قابل اتکا باشد.
برای دنبال کردن آخرین اخبار فناوری، ارتباطات و اقتصاد دیجیتال، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
“`
