به نقل از اقتصاد کشور افزایش گزارش‌ها درباره خرابکاری، حملات سایبری، عملیات اطلاعاتی و ورود پهپادها به حریم هوایی برخی کشورهای اروپایی، نگرانی‌ها درباره گسترش اقدامات موسوم به «جنگ سایه» روسیه در اروپا را افزایش داده است. مقام‌های غربی و برخی مراکز مطالعاتی این اقدامات را بخشی از فعالیت‌های هیبریدی روسیه می‌دانند؛ با این حال، درباره انتساب قطعی برخی حوادث همچنان نیاز به بررسی و شواهد وجود دارد.
افزایش نگرانی‌ها از اقدامات هیبریدی
در سال‌های اخیر، مجموعه‌ای از حوادث شامل خرابکاری در زیرساخت‌ها، حملات سایبری، آتش‌سوزی‌های مشکوک، فعالیت‌های اطلاعاتی و نقض حریم هوایی کشورهای اروپایی، توجه دولت‌های این منطقه را به خود جلب کرده است.
ناتو نیز فعالیت‌های روسیه را در قالب تهدیدهای هیبریدی شامل خرابکاری زیرساخت‌های حیاتی، حملات سایبری، اقدامات خشونت‌آمیز، مداخلات اطلاعاتی و نقض حریم هوایی توصیف کرده است. برخی مقام‌های اروپایی نیز معتقدند هدف بخشی از این اقدامات، ایجاد فشار بر کشورهای حامی اوکراین و افزایش شکاف میان اعضای غربی است.
مفهوم «جنگ سایه» چیست؟
اصطلاح «جنگ سایه» برای توصیف مجموعه‌ای از اقدامات پنهان یا قابل انکار در سطح پایین‌تر از یک درگیری نظامی مستقیم به کار می‌رود. این اقدامات می‌تواند شامل خرابکاری، جاسوسی، عملیات سایبری، فعالیت‌های اطلاعاتی و استفاده از شبکه‌های نیابتی باشد.
مرکز تحلیل سیاست اروپا در گزارش‌های خود، مجموعه‌ای از حوادث مشابه را در قالب یک کارزار گسترده‌تر علیه امنیت اروپا بررسی کرده است. در این چارچوب، یکی از چالش‌های اصلی برای کشورهای اروپایی، تشخیص ارتباط میان حوادثی است که در نگاه نخست ممکن است مستقل از یکدیگر به نظر برسند.
چالش اروپا؛ واکنش‌های پراکنده
یکی از محورهای اصلی این بحث، نحوه واکنش کشورهای اروپایی به اقدامات زیرآستانه‌ای است. در بسیاری از موارد، یک حادثه ابتدا به‌عنوان یک پرونده امنیتی، انتظامی یا فنی بررسی می‌شود و تنها در صورت دستیابی به شواهد بیشتر، ارتباط احتمالی آن با فعالیت‌های سازمان‌یافته مورد بررسی قرار می‌گیرد.
منتقدان این رویکرد معتقدند پراکندگی واکنش‌ها می‌تواند هماهنگی میان کشورهای اروپایی را دشوار کند. در مقابل، برخی تحلیلگران نسبت به واکنش‌های شتاب‌زده نیز هشدار می‌دهند و تأکید دارند که انتساب حوادث حساس امنیتی باید بر پایه شواهد معتبر انجام شود تا خطر تشدید ناخواسته تنش‌ها افزایش نیابد.
تمرکز بر حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی
زیرساخت‌های انرژی، شبکه‌های ارتباطی، کابل‌های زیردریایی، سامانه‌های حمل‌ونقل و مراکز نظامی از جمله حوزه‌هایی هستند که در ارزیابی‌های امنیتی اروپا اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
افزایش ورود پهپادها به حریم هوایی کشورهای اروپایی نیز به یکی از مسائل مهم امنیتی تبدیل شده است. برخی تحلیل‌های تخصصی معتقدند این رخدادها علاوه بر جنبه نظامی، توانایی سامانه‌های دفاعی و میزان آمادگی نهادهای اروپایی برای واکنش هماهنگ را نیز آزمایش می‌کنند.
حرکت به سمت همکاری بیشتر میان اروپا و ناتو
در واکنش به این نگرانی‌ها، کشورهای عضو ناتو و اتحادیه اروپا بر افزایش تبادل اطلاعات، تقویت حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و هماهنگی میان نهادهای امنیتی تأکید کرده‌اند.
همچنین بحث درباره ایجاد سازوکارهای هماهنگ‌تر برای شناسایی و پاسخ به حملات هیبریدی در اروپا افزایش یافته است. هدف از این سازوکارها، افزایش سرعت تبادل اطلاعات و کاهش فاصله میان شناسایی یک تهدید و تصمیم‌گیری درباره نحوه واکنش به آن عنوان شده است.
معادله دشوار بازدارندگی و جلوگیری از تشدید تنش
اروپا در مواجهه با اقدامات منتسب به روسیه با یک چالش دوگانه روبه‌رو است: از یک سو، بی‌پاسخ گذاشتن اقدامات خصمانه می‌تواند از نگاه برخی تحلیلگران به تداوم آن‌ها منجر شود و از سوی دیگر، واکنش‌های شدید و بدون ارزیابی دقیق می‌تواند خطر تشدید تنش میان روسیه و کشورهای عضو ناتو را افزایش دهد.
به همین دلیل، بحث درباره پاسخ غرب بیش از گذشته بر ترکیبی از افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها، همکاری اطلاعاتی، اقدامات دیپلماتیک و اقتصادی و تقویت سازوکارهای دفاعی متمرکز شده است؛ رویکردی که در عین افزایش هزینه اقدامات خصمانه، بر کنترل خطر درگیری مستقیم نیز تأکید دارد.
آینده جنگ سایه در اروپا
ادامه جنگ روسیه و اوکراین و افزایش تنش میان مسکو و کشورهای اروپایی باعث شده موضوع اقدامات هیبریدی به یکی از محورهای اصلی مباحث امنیتی غرب تبدیل شود. با این حال، ارزیابی درباره انگیزه‌ها، میزان هماهنگی عملیات‌ها و انتساب قطعی هر حادثه به دولت روسیه، نیازمند بررسی موردبه‌مورد و اتکا به شواهد مستقل است.
در چنین شرایطی، تقویت همکاری میان کشورهای اروپایی و ناتو، افزایش حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و ایجاد سازوکارهای روشن‌تر برای واکنش به تهدیدهای زیرآستانه‌ای، از جمله محورهای اصلی بحث درباره آینده امنیت اروپا محسوب می‌شود.
برای دنبال کردن آخرین تحولات امنیتی، سیاسی و بین‌المللی، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
