به نقل از اقتصاد کشور، پایان درگیریهای نظامی در خاورمیانه لزوماً به معنای بازگشت سریع منطقه به شرایط عادی نخواهد بود. گستردگی آسیب به زیرساختهای انرژی، برق، آب، بنادر و تأسیسات حیاتی نشان میدهد که مرحله بازسازی میتواند به پروژهای چندساله و یکی از بزرگترین بازارهای زیرساختی منطقه تبدیل شود.
بر اساس برآوردهای مطرحشده، دستکم ۴۰ دارایی انرژی در ۹ کشور خاورمیانه آسیب دیدهاند و خسارتها تنها به بخش نفت و گاز محدود نیست. شبکههای انتقال برق، سامانههای کنترل و حفاظت، بنادر، کشتیها و تأسیسات تأمین آب نیز نیازمند بررسی، تعمیر یا جایگزینی خواهند بود.
بازسازی شبکه برق و زیرساختهای آب
برق، خطوط انتقال و سامانههای کنترل و حفاظت همگی باید بررسی شوند و در صورت نیاز مورد تعمیر یا جایگزینی قرار گیرند. همین موضوع میتواند بازار قابل توجهی برای شرکتهای مهندسی برق و تأمینکنندگان تجهیزات ایجاد کند.
در کنار برق، زیرساختهای آب نیز از اهمیت ویژهای برخوردارند. کارخانههای آبشیرینکن که وظیفه تأمین آب پاک در ایران و بحرین را بر عهده دارند نیز آسیب دیدهاند. این مسئله نشان میدهد که ابعاد بازسازی پس از جنگ تنها به نفت و گاز محدود نخواهد شد و تأمین آب آشامیدنی و صنعتی نیز میتواند به یکی از اولویتهای اصلی دولتهای منطقه تبدیل شود.
نیروگاه هستهای بوشهر و نقش روسیه
در میان پروژههای بازسازی، وضعیت نیروگاه هستهای بوشهر شرایطی متفاوت دارد. روساتم روسیه که مدیریت راکتور بوشهر را بر عهده دارد، با چالش پیچیدهای روبهرو خواهد بود؛ زیرا این نیروگاه در نزدیکی مناطقی قرار دارد که در جریان حملات اخیر هدف قرار گرفتهاند.
هرگونه بازسازی یا بررسی ایمنی این مجموعه به همکاری فنی و نظارتی بسیار دقیق نیاز خواهد داشت. با این حال، نقش روسیه در هر برنامه بازسازی که با حمایت آمریکا انجام شود، میتواند به موضوعی سیاسی و بحثبرانگیز تبدیل شود. بنابراین، برخلاف پروژههای معمول نفت، گاز، برق یا بندر، آینده مشارکت روساتم در بازسازی بوشهر علاوه بر مسائل فنی، به تحولات ژئوپلیتیکی پس از جنگ نیز وابسته خواهد بود.
جنگ تمام میشود، اما بازسازی سالها ادامه دارد
پایان درگیری نظامی لزوماً به معنای بازگشت سریع خاورمیانه به شرایط عادی نخواهد بود. آسیب واردشده به دستکم ۴۰ دارایی انرژی در ۹ کشور خاورمیانه، در کنار خسارتهای واردشده به بنادر، کشتیها، شبکههای برق و تأسیسات آب، نشان میدهد که منطقه با یک پروژه بازسازی بسیار گسترده روبهرو خواهد شد.
شرکتهای مهندسی نفت و گاز، پیمانکاران زیرساخت، شرکتهای خدمات انرژی، تولیدکنندگان تجهیزات برق، متخصصان تعمیر بنادر، شرکتهای لجستیکی و فعالان نجات دریایی همگی میتوانند بخشی از این بازار را در اختیار بگیرند. اما اینکه کدام شرکتها در نهایت قراردادهای اصلی را به دست خواهند آورد، به مجموعهای از عوامل اقتصادی، سیاسی و امنیتی بستگی دارد.
رقابت پیمانکاران داخلی و خارجی برای بازسازی
در ایران، پیمانکاران داخلی مانند قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا و مپنا احتمالاً از جایگاه مهمی برخوردار خواهند بود، در حالی که شرکتهای خارجی تنها در صورت فراهم شدن شرایط سیاسی، رفع یا کاهش محدودیتهای تحریمی و ایجاد چارچوب مشخص برای سرمایهگذاری میتوانند سهم قابل توجهی از بازار را به دست آورند.
در سطح منطقه نیز شرکتهای بزرگ انرژی مانند آرامکو، ADNOC و قطر انرژی، در کنار غولهای بینالمللی مانند اکسونموبیل، توتالانرژی و شل، احتمالاً برای حفظ و گسترش موقعیت خود تلاش خواهند کرد.
پارس جنوبی، LNG و بنادر در کانون بازسازی
اگر جنگ ایران پایان یابد، مرحلهای تازه و پیچیده آغاز خواهد شد؛ مرحلهای که در آن بازسازی زیرساختها میتواند به اندازه خود جنگ اهمیت اقتصادی داشته باشد. از تأسیسات نفت و گاز و چهار واحد آسیبدیده پارس جنوبی گرفته تا مجتمعهای LNG راسلفان، بنادر منطقه، شبکههای برق و کارخانههای آبشیرینکن، دامنه خسارتها بسیار گسترده است.
تنگه هرمز نیز در این میان جایگاهی حیاتی دارد، زیرا عبور تقریباً یکپنجم نفت خام و LNG جهان از این مسیر، هرگونه اختلال طولانیمدت در آن را به مسئلهای فراتر از مرزهای خاورمیانه تبدیل میکند.
رقابت چندساله برای بازار بازسازی خاورمیانه
به همین دلیل، پایان جنگ میتواند آغاز رقابتی چندساله میان شرکتهای آمریکایی، اروپایی، چینی، آسیایی، روسی و پیمانکاران منطقهای و ایرانی برای حضور در پروژههای بازسازی باشد. شرکتهایی که توان مهندسی، سرمایه، تجربه منطقهای و دسترسی سیاسی بیشتری داشته باشند، شانس بیشتری برای کسب قراردادهای بزرگ خواهند داشت.
با این حال، بازسازی خاورمیانه صرفاً یک فرصت تجاری نیست. امنیت انرژی، ثبات بازارهای جهانی، بازگشت کشتیرانی به مسیرهای عادی و احیای زیرساختهای حیاتی میلیونها نفر به سرعت و کیفیت این عملیات وابسته خواهد بود.
حتی اگر جنگ متوقف شود، آثار اقتصادی و زیرساختی آن میتواند سالها ادامه داشته باشد و شرکتهایی که از هماکنون برای ورود به این بازار آماده میشوند، ممکن است در سالهای آینده به بازیگران اصلی اقتصاد بازسازی خاورمیانه تبدیل شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار اقتصادی، انرژی و تحولات منطقه، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
