به نقل از اقتصاد کشور، بسته شدن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز در پی تحولات نظامی سال ۲۰۲۶، به بزرگترین اختلال عرضه نفت در تاریخ دادههای ثبتشده تبدیل شده است. توقف گسترده رفتوآمد نفتکشها در این آبراه راهبردی، تولید نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس را تحت تأثیر قرار داده و نگرانیها درباره کاهش بیشتر عرضه جهانی را افزایش داده است.
ایران از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، همزمان با آغاز جنگ هوایی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، محدودیتهای گستردهای برای عبور کشتیها از تنگه هرمز اعمال کرده است. این اقدام باعث توقف تقریباً کامل حرکت نفتکشها در این مسیر حیاتی شده و کشورهای منطقه را به کاهش تولید نفت وادار کرده است.
اختلال تنگه هرمز بزرگتر از شوکهای تاریخی نفت
بر اساس بررسیهای انجامشده، اختلال ایجادشده در مارس ۲۰۲۶ با کاهش حدود ۱۰.۱ میلیون بشکه نفت در روز، از تمام بحرانهای بزرگ پیشین بازار نفت عبور کرده است.
پیش از این رویداد، انقلاب ایران بزرگترین اختلال عرضه نفت در میان بحرانهای تاریخی محسوب میشد. از نوامبر ۱۹۷۸ تا آوریل ۱۹۷۹، کاهش تولید نفت ایران باعث از دست رفتن ۵.۶ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی شد.
اختلال ناشی از بسته شدن تنگه هرمز در سال ۲۰۲۶ حدود ۴.۵ میلیون بشکه در روز، معادل نزدیک به ۸۰ درصد، بیشتر از شوک نفتی دوران انقلاب ایران بوده است.
بحرانهای نفتی بزرگ در نیم قرن اخیر
در میان بحرانهای بزرگ گذشته، تحریم نفتی اعراب و حمله عراق به کویت هر یک باعث کاهش حدود ۴.۳ میلیون بشکهای عرضه روزانه نفت شدند.
تحریم نفتی اعراب که از اکتبر ۱۹۷۳ تا مارس ۱۹۷۴ ادامه داشت، قیمت جهانی نفت را تقریباً چهار برابر کرد و برخی کشورها را به اجرای سهمیهبندی سوخت مجبور ساخت. این بحران بهعنوان نخستین شوک بزرگ نفتی جهان شناخته میشود و یکی از عوامل شکلگیری آژانس بینالمللی انرژی بود.
همچنین حمله عراق به کویت در فاصله اوت ۱۹۹۰ تا ژانویه ۱۹۹۱، کاهش قابل توجه عرضه نفت را رقم زد و قیمت جهانی نفت را طی چند روز دو برابر کرد.
جنگ ایران و عراق؛ یکی دیگر از شوکهای بزرگ نفتی
جنگ ایران و عراق نیز از اکتبر ۱۹۸۰ تا ژانویه ۱۹۸۱ موجب کاهش ۴.۱ میلیون بشکهای عرضه روزانه نفت شد و یکی از مهمترین بحرانهای بازار انرژی در قرن بیستم را رقم زد.
اختلالهای کوچکتر اما اثرگذار
برخی بحرانهای دیگر مانند جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ و جنگ داخلی لیبی در سال ۲۰۱۱ نیز اگرچه نسبت به شوکهای بزرگ تاریخی، کاهش عرضه کمتری ایجاد کردند، اما همچنان تأثیر قابل توجهی بر بازار جهانی نفت داشتند.
جنگ عراق از مارس تا دسامبر ۲۰۰۳ باعث از دست رفتن حدود ۲.۳ میلیون بشکه نفت در روز شد. همچنین جنگ داخلی لیبی از فوریه تا اکتبر ۲۰۱۱، کاهش حدود ۱.۵ میلیون بشکهای عرضه روزانه را به دنبال داشت.
وابستگی بازار نفت جهان به خاورمیانه
از میان هفت بحران بزرگ اختلال عرضه نفت در این بررسی، پنج مورد به خاورمیانه مرتبط است؛ موضوعی که نقش حیاتی این منطقه در تأمین انرژی جهان را نشان میدهد.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان به شمار میرود و هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند پیامدهای گستردهای برای قیمت نفت، هزینه حملونقل و اقتصاد جهانی داشته باشد.
برای دنبال کردن آخرین تحولات بازار انرژی و اخبار نفت، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
