به نقل از اقتصاد کشور شاخص فلاکت در ایران طی یک سال گذشته جهشی کمسابقه داشته و همزمان، شکاف میان استانها نیز افزایش یافته است. شاخص فلاکت کل کشور از ۴۶.۷ در بهار ۱۴۰۴ به ۹۷.۷ در بهار ۱۴۰۵ رسیده و بیش از دو برابر شده است. بخش عمده این جهش از افزایش تورم ناشی شده؛ نرخ تورم از ۳۹.۴ به ۸۸.۶ درصد رسیده، در حالی که نرخ بیکاری از ۷.۳ به ۹.۱ درصد افزایش یافته است. در همین دوره، فاصله بالاترین و پایینترین شاخص فلاکت استانی نیز از ۱۸.۸ به ۳۹ واحد رسیده است.
دادههای بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد فشار اقتصادی در تمام استانهای کشور افزایش یافته، اما شدت و ترکیب این فشار یکسان نبوده است. در برخی استانها جهش تورم، حتی کاهش نرخ بیکاری را بیاثر کرده و در برخی دیگر، افزایش همزمان تورم و بیکاری فشار مضاعفی بر خانوارها وارد کرده است.
تورم، موتور اصلی جهش شاخص فلاکت
شاخص فلاکت از مجموع نرخ تورم و نرخ بیکاری به دست میآید و افزایش آن نشاندهنده تشدید همزمان فشار ناشی از افزایش قیمتها و وضعیت بازار کار است. در بهار ۱۴۰۵، سهم تورم در جهش این شاخص بهمراتب بیشتر از بیکاری بوده است.
شاخص فلاکت کل کشور در یک سال ۵۱ واحد افزایش یافته و از ۴۶.۷ به ۹۷.۷ رسیده است. در همین مدت، تورم ۴۹.۲ واحد درصد افزایش داشته و از ۳۹.۴ به ۸۸.۶ درصد رسیده است. نرخ بیکاری نیز با رشد ۱.۸ واحد درصدی از ۷.۳ به ۹.۱ درصد افزایش یافته است. بر این اساس، بیش از ۹۶ درصد افزایش عددی شاخص فلاکت کل کشور به افزایش مؤلفه تورم مربوط بوده است.
این ترکیب نشان میدهد مسئله اصلی در بهار ۱۴۰۵ بیش از آنکه افزایش بیکاری باشد، کاهش شدید قدرت خرید در نتیجه جهش قیمتها بوده است. به همین دلیل، حتی استانهایی که در آنها نرخ بیکاری کاهش یافته نیز از افزایش شاخص فلاکت در امان نماندهاند.
کاهش بیکاری هم نتوانست از افزایش فلاکت جلوگیری کند
ایلام نمونه روشنی از این وضعیت است. نرخ بیکاری این استان از ۹.۹ درصد در بهار ۱۴۰۴ به ۸.۲ درصد در بهار ۱۴۰۵ کاهش یافته، اما تورم در همین فاصله از ۴۳.۸ به ۱۱۴.۷ درصد رسیده است. در نتیجه، شاخص فلاکت ایلام از ۵۳.۷ به ۱۲۲.۹ افزایش یافته و این استان بالاترین شاخص فلاکت کشور را در بهار ۱۴۰۵ ثبت کرده است.
در سیستان و بلوچستان نیز نرخ بیکاری از ۱۰.۵ به ۸.۷ درصد کاهش یافته، اما تورم از ۴۳.۳ به ۸۶.۱ درصد رسیده است. در نتیجه، شاخص فلاکت استان از ۵۳.۸ به ۹۴.۸ افزایش پیدا کرده است.
در اردبیل نیز بیکاری از ۹.۷ به ۶.۹ درصد کاهش یافته، اما رشد تورم از ۳۷.۹ به ۹۱.۳ درصد باعث شده شاخص فلاکت از ۴۷.۶ به ۹۸.۲ برسد. این نمونهها نشان میدهد شدت شوک تورمی به اندازهای بوده که کاهش چند واحد درصدی نرخ بیکاری نتوانسته مسیر شاخص فلاکت را تغییر دهد.
۱۹ استان از مرز شاخص فلاکت ۱۰۰ عبور کردند
گستردگی این شوک زمانی روشنتر میشود که عملکرد همه استانها بررسی شود. در بهار ۱۴۰۵ شاخص فلاکت در ۱۹ استان از ۳۱ استان به ۱۰۰ یا بیشتر رسیده و در ۱۰ استان از سطح ۱۱۰ نیز عبور کرده است. این در حالی است که در بهار ۱۴۰۴ حتی یک استان نیز شاخص فلاکت ۶۰ نداشت و بالاترین رقم مربوط به خوزستان با ۵۶.۱ بود.
ایلام با شاخص ۱۲۲.۹ در بالاترین سطح قرار گرفته و پس از آن کردستان با ۱۲۰.۳، لرستان با ۱۲۰.۲ و کرمانشاه با ۱۱۷.۴ قرار دارند. چهارمحال و بختیاری با ۱۱۲.۹، آذربایجان غربی با ۱۱۲.۸، هرمزگان با ۱۱۲.۶ و گلستان با ۱۱۲.۴ نیز در سطوح بالای جدول قرار گرفتهاند.
در سمت دیگر، تهران با شاخص ۸۳.۹ پایینترین رقم را در میان استانها ثبت کرده است. پس از تهران، گیلان با ۹۰.۹، اصفهان با ۹۱ و البرز با ۹۱.۱ قرار دارند. با این حال، پایینتر بودن شاخص این استانها به معنای مصون ماندن از شوک اقتصادی نیست.
شاخص فلاکت تهران از ۴۳.۴ به ۸۳.۹ رسیده و ۴۰.۵ واحد افزایش یافته است. این شاخص در گیلان از ۴۵.۳ به ۹۰.۹ و در اصفهان از ۴۹.۸ به ۹۱ رسیده است. بنابراین تفاوت استانها بیشتر به درجات مختلف شدت یک فشار اقتصادی فراگیر مربوط میشود تا وجود مناطق کاملاً مصون از این فشار.
شکاف استانی فلاکت بیش از دو برابر شد
همزمان با افزایش عمومی شاخص، پراکندگی جغرافیایی فشار اقتصادی نیز بیشتر شده است. در بهار ۱۴۰۴ بالاترین شاخص فلاکت مربوط به خوزستان با ۵۶.۱ و پایینترین رقم مربوط به خراسان جنوبی با ۳۷.۳ بود؛ فاصله دو استان ۱۸.۸ واحد بود.
یک سال بعد، بالاترین رقم به ایلام با ۱۲۲.۹ و پایینترین رقم به تهران با ۸۳.۹ تعلق دارد. به این ترتیب، فاصله میان دو سر طیف استانی به ۳۹ واحد رسیده و در مدت یک سال بیش از دو برابر شده است.
نرخ تورم بهار ۱۴۰۵ نیز تفاوت قابل توجهی میان استانها دارد؛ از ۷۳.۳ درصد در تهران تا ۱۱۴.۷ درصد در ایلام. کردستان با تورم ۱۱۱.۷ درصد، لرستان با ۱۰۹.۸ درصد و آذربایجان غربی با ۱۰۶.۱ درصد نیز در سطوح بالای تورم قرار دارند. این ارقام نشان میدهد بخش مهمی از تفاوت شاخص فلاکت استانی از شدت متفاوت تورم در مناطق مختلف ناشی میشود.
استانهای غربی در صدر شاخص فلاکت
چهار استان ایلام، کردستان، لرستان و کرمانشاه چهار رتبه نخست شاخص فلاکت در بهار ۱۴۰۵ را در اختیار دارند. در این میان، کردستان بیشترین افزایش شاخص را نسبت به بهار سال قبل ثبت کرده است. شاخص فلاکت این استان از ۴۸.۷ به ۱۲۰.۳ رسیده و ۷۱.۶ واحد افزایش یافته است.
پس از کردستان، کرمانشاه با افزایش ۷۰.۶ واحدی، لرستان با ۶۹.۳ واحد و ایلام با ۶۹.۲ واحد بیشترین رشد شاخص فلاکت را داشتهاند. بنابراین در این استانها نهتنها سطح شاخص بالا بوده، بلکه سرعت افزایش فشار اقتصادی نیز قابل توجه بوده است.
وقتی تورم و بیکاری همزمان افزایش مییابند
اگرچه تورم عامل اصلی جهش شاخص فلاکت در کشور بوده، اما در برخی استانها افزایش بیکاری نیز به فشار تورمی اضافه شده است. کرمانشاه یکی از نمونههای روشن این وضعیت است. نرخ بیکاری استان از ۹.۵ به ۱۱.۹ درصد افزایش یافته و همزمان تورم از ۳۷.۳ به ۱۰۵.۵ درصد رسیده است. نتیجه این دو تغییر، افزایش شاخص فلاکت از ۴۶.۸ به ۱۱۷.۴ بوده است.
در خراسان رضوی نیز نرخ بیکاری از ۴.۹ به ۹.۷ درصد رسیده و تقریباً دو برابر شده است. در همین دوره، تورم از ۳۸ به ۹۷.۲ درصد افزایش یافته و شاخص فلاکت استان از ۴۲.۹ به ۱۰۶.۹ رسیده است.
بوشهر نیز با افزایش نرخ بیکاری از ۷.۷ به ۱۱.۵ درصد و افزایش تورم از ۳۷.۲ به ۹۶.۵ درصد، شاهد رشد شاخص فلاکت از ۴۴.۹ به ۱۰۸ بوده است. این استانها با وضعیتی متفاوت از ایلام مواجهاند؛ در حالی که در ایلام کاهش بیکاری زیر سایه جهش تورم قرار گرفته، در کرمانشاه، بوشهر و خراسان رضوی هر دو مؤلفه شاخص در جهت افزایش فشار اقتصادی حرکت کردهاند.
فشار اقتصادی؛ فراگیر اما نامتقارن
دادههای بهار ۱۴۰۵ سه تحول همزمان را نشان میدهد: سطح عمومی شاخص فلاکت بهشدت افزایش یافته، تورم به عامل غالب این افزایش تبدیل شده و فاصله میان استانها بیشتر شده است. شاخص کل کشور بیش از دو برابر شده، ۱۹ استان به سطح ۱۰۰ یا بالاتر رسیدهاند و فاصله بالاترین و پایینترین شاخص استانی از ۱۸.۸ به ۳۹ واحد افزایش یافته است.
به این ترتیب، فشار اقتصادی در بهار ۱۴۰۵ هم فراگیر و هم نامتقارن بوده است. فراگیر است، زیرا شاخص فلاکت در هیچ استانی کاهش نیافته و نامتقارن است، زیرا شدت این افزایش در نقاط مختلف کشور تفاوت قابل توجهی دارد.
میانگین کشوری ۹۷.۷ تصویری از وضعیت کلی اقتصاد ارائه میکند، اما فاصله میان تهران با شاخص ۸۳.۹ و ایلام با شاخص ۱۲۲.۹ نشان میدهد فشار اقتصادی در همه استانها به یک شکل تجربه نمیشود. در برخی مناطق، جهش تورم حتی کاهش بیکاری را خنثی کرده و در برخی دیگر، افزایش بیکاری به فشار ناشی از رشد قیمتها افزوده شده است.
از این منظر، تغییر جغرافیای شاخص فلاکت در کنار افزایش سطح آن اهمیت دارد؛ زیرا نشان میدهد شوک اقتصادی موجود در کشور فقط گستردهتر نشده، بلکه توزیع آن نیز نامتوازنتر شده است و برخی استانها با شدت بیشتری در معرض فشار ناشی از تورم و بازار کار قرار گرفتهاند.
برای اطلاع از آخرین تحلیلها و تحولات اقتصادی ایران، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
