به نقل از اقتصاد کشور مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با تأکید بر ضرورت پیوند میان حکمرانی داده، تحول دیجیتال و اقتصاد اعلام کرد که اجرای پروژه‌های فناورانه زمانی اثربخش است که به بهبود عملکرد سازمان، افزایش کیفیت خدمات یا ایجاد ارزش اقتصادی منجر شود. به گفته پژمان امیدمقدمی، هوش مصنوعی می‌تواند با شناسایی الگوهای پنهان در داده‌ها به تحلیل دقیق‌تر مسائل کمک کند، اما تصمیم‌گیری نهایی همچنان باید با در نظر گرفتن ملاحظات فنی، اقتصادی و سازمانی انجام شود.
عبور از دولت الکترونیک به استفاده مؤثر از داده‌ها
پژمان امیدمقدمی در دومین کنفرانس ملی «حکمرانی داده و هوش مصنوعی» که روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار شد، اظهار کرد که اتصال دستگاه‌ها و ایجاد زیرساخت‌های ارتباطی تنها بخشی از مسیر توسعه دولت الکترونیک و حکمرانی داده است.
به گفته وی، گام بعدی باید استفاده مؤثر از داده‌ها برای تحلیل مسائل، ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری و بهبود عملکرد دستگاه‌های اجرایی باشد.
امیدمقدمی افزود که بسیاری از دستگاه‌ها در حال حاضر به مخازن داده و ابزارهای هوش تجاری مجهز شده‌اند و از اطلاعات برای تهیه گزارش و ارائه تحلیل به مدیران ارشد استفاده می‌کنند؛ با این حال، لازم است سازمان‌ها از مرحله گزارش‌گیری صرف عبور کنند و ظرفیت داده‌ها را برای شناخت عمیق‌تر مسائل به کار بگیرند.
هوش مصنوعی چگونه به شناسایی مشکلات صنعت نفت کمک می‌کند؟
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به قابلیت‌های هوش مصنوعی در تحلیل داده‌ها گفت این فناوری می‌تواند چندین مجموعه داده را به‌صورت هم‌زمان بررسی کند و روابط و الگوهایی را شناسایی کند که ممکن است در تحلیل‌های معمول به چشم نیایند.
او برای توضیح این موضوع به مصرف انرژی در واحدهای پالایشی اشاره کرد. به گفته وی، افزایش مصرف انرژی یک واحد صنعتی را می‌توان از طریق داده‌ها مشاهده کرد، اما مسئله اصلی شناسایی علت این افزایش است؛ برای مثال، باید بررسی شود که آیا ماشین‌آلات با مشکل مواجه شده‌اند، کیفیت سوخت کاهش یافته یا نشتی در بخشی از فرایند وجود دارد.
تحلیل هم‌زمان داده‌ها می‌تواند به شناسایی عوامل احتمالی کمک کند و زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر را فراهم آورد. با این حال، تشخیص علت یک مشکل به‌تنهایی برای تعیین اقدام نهایی کافی نیست.
چرا تصمیم‌گیری نباید به‌طور کامل به ماشین واگذار شود؟
امیدمقدمی با تأکید بر ضرورت حفظ نقش انسان در تصمیم‌گیری اظهار کرد که یافته‌های هوش مصنوعی به‌تنهایی برای رسیدن به اهداف سازمانی کافی نیستند و در شرایط فعلی، قضاوت انسانی باید بخش مهمی از فرایند تصمیم‌سازی باقی بماند.
وی توضیح داد که تصمیم‌های سازمانی ممکن است با ملاحظات مختلف و گاه متعارض همراه باشند. برای نمونه، در یک واحد تولید نفت ممکن است ادامه فعالیت از نظر مصرف انرژی مقرون‌به‌صرفه نباشد، اما تعهدات تولیدی سازمان نیز باید در تصمیم نهایی لحاظ شوند.
به گفته او، مفهوم «بینش ماشین» فراتر از تهیه گزارش و شناسایی الگوهاست و بر استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برای شناخت عمیق‌تر مسائل و کمک به تصمیم‌گیری تمرکز دارد. با این وجود، بررسی پیامدهای اقتصادی، تعهدات سازمانی و سایر ملاحظات همچنان به ارزیابی انسانی نیاز دارد.
حکمرانی داده باید خروجی اقتصادی داشته باشد
یکی از محورهای اصلی سخنان مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت، ضرورت سنجش اثربخشی برنامه‌های حکمرانی داده و تحول دیجیتال بر اساس نتایج واقعی آنها بود.
امیدمقدمی با اشاره به تکالیف و برنامه‌های متعدد در حوزه حکمرانی داده، معماری سازمانی و تحول دیجیتال تأکید کرد که باید مشخص شود این برنامه‌ها در نهایت چه ارزشی برای سازمان ایجاد می‌کنند.
به گفته وی، حکمرانی داده می‌تواند علاوه بر فراهم کردن زیرساخت توسعه سایر حوزه‌ها، از طریق ارائه خدمات مبتنی بر اطلاعات معتبر نیز ارزش اقتصادی ایجاد کند. برای مثال، اطلاعات مرجع و قابل اتکا درباره کارکنان دستگاه‌های اجرایی می‌تواند برای نهادهایی مانند بانک‌ها که در ارزیابی اعتبار مالی به داده‌های معتبر نیاز دارند، کاربرد داشته باشد.
او تأکید کرد که اگر حکمرانی داده، تحول دیجیتال و فعالیت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به خروجی اقتصادی منجر نشوند، باید اثربخشی این برنامه‌ها مورد بازنگری قرار گیرد. این خروجی می‌تواند در قالب افزایش سرعت انجام کارها، ارتقای کیفیت خدمات یا بهبود عملکرد سازمان ظاهر شود.
تحول دیجیتال بدون تغییر ساختار سازمانی کامل نمی‌شود
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با بیان اینکه تحول دیجیتال صرفاً به اجرای چند پروژه فناوری اطلاعات محدود نیست، اظهار کرد که تغییر مأموریت یک سازمان باید با بازنگری در ساختار سازمانی، پروژه‌های تحول دیجیتال و داده‌های تولیدشده در آن همراه باشد.
وی با اشاره به تغییر الگوهای کسب‌وکار در پی توسعه پلتفرم‌های دیجیتال افزود که تحول در شیوه ارائه خدمات می‌تواند به شکل‌گیری ساختارهای سازمانی جدید منجر شود.
بر این اساس، اجرای پروژه‌های دیجیتال بدون اصلاح متناسب فرایندها و ساختارهای سازمانی، لزوماً به تغییرات اساسی در عملکرد دستگاه‌ها منتهی نخواهد شد.
حکمرانی فدرالی داده؛ الگویی برای صنعت نفت، گاز و پتروشیمی
امیدمقدمی با اشاره به پیچیدگی زنجیره ارزش صنعت نفت، گاز و پتروشیمی گفت این صنعت از بخش‌های متعددی مانند اکتشاف، تولید، انتقال، فروش، توزیع و مصرف تشکیل شده است که هرکدام فرایندها و داده‌های متفاوتی دارند.
به گفته وی، حکمرانی فدرالی داده می‌تواند الگوی مناسبی برای مدیریت این تنوع باشد. در این مدل، شرکت‌های زیرمجموعه امکان دارند ساختارهای حکمرانی داده متناسب با فعالیت‌های خود را ایجاد کنند؛ در عین حال، باید مشخص باشد کدام داده‌های پایه و اساسی لازم است در کل اکوسیستم صنعت نفت میان شرکت‌ها جریان پیدا کند.
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به پروژه سکوی یکپارچه حکمرانی دیجیتال صنعت نفت، تعیین داده‌های پایه و نحوه تبادل آنها میان شرکت‌های مختلف را از موضوعات مهم در ایجاد یک سکوی یکپارچه داده دانست.
وی همچنین درباره طرح‌های مرتبط با داده‌های باز صنعت نفت ابراز امیدواری کرد که در ادامه اجرای این پروژه‌ها، گزارش روشنی از نتایج اقتصادی و میزان ارزش ایجادشده ارائه شود.
تفاوت مکانیزه‌کردن فرایندها با هوشمندسازی واقعی
امیدمقدمی با انتقاد از کاربرد گسترده اصطلاح هوشمندسازی برای پروژه‌های مختلف، تأکید کرد که راه‌اندازی سامانه‌های الکترونیکی و مکانیزه به‌تنهایی به معنای هوشمندسازی نیست.
به گفته او، اگر از هوش مصنوعی در فرایند تحلیل و تصمیم‌سازی استفاده نشده باشد، صرف الکترونیکی‌شدن فعالیت‌ها نباید هوشمندسازی تلقی شود. افزایش تعداد سامانه‌ها نیز به‌تنهایی کمکی به حل مسائل سازمان نمی‌کند.
آنچه اهمیت دارد، توانایی تحلیل داده‌ها، شناسایی روابط و الگوهای پنهان و استفاده از نتایج برای تصمیم‌گیری بهتر است. از این منظر، باید میان مکانیزه‌کردن فرایندها، تحلیل داده‌ها و هوشمندسازی واقعی تفاوت قائل شد.
نقش دانشگاه‌ها در توسعه حکمرانی داده و بینش ماشین
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به اهمیت پژوهش در این حوزه، ابراز امیدواری کرد که استادان و پژوهشگران دانشگاهی موضوع بینش ماشین و نقش آن در تصمیم‌سازی را در پروژه‌های تحقیقاتی و پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری توسعه دهند.
در مجموع، محور اصلی دیدگاه مطرح‌شده در این کنفرانس آن است که توسعه حکمرانی داده و هوش مصنوعی باید از مرحله ایجاد زیرساخت و تولید گزارش فراتر برود و به بهبود تصمیم‌گیری، ارتقای بهره‌وری و ایجاد ارزش اقتصادی منجر شود. در این مسیر، فناوری، اصلاح ساختار سازمانی، تبادل مؤثر داده‌ها و حفظ نقش انسان در تصمیم‌گیری، اجزای مکمل تحول دیجیتال به شمار می‌روند.
برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار هوش مصنوعی، تحول دیجیتال و فناوری‌های نوین در صنعت نفت، گزارش‌های اقتصاد کشور را دنبال کنید.
