به نقل از اقتصاد کشور طرح جدید شهرداری تهران با عنوان «خانهریز» در حالی مطرح شده که تجربه طرحهای پیشین برای مشارکت مردم در ساختوساز و فروش متری مسکن همچنان با ابهامات و انتقادهای جدی همراه است. تغییر عنوان از «فروش متری» به «سانتیمتری» نیز این پرسش را ایجاد کرده که آیا این طرح واقعا راهکاری برای خانهدار شدن مردم است یا مسیر تازهای برای تأمین مالی پروژههای شهری.
از «ریزخانههای جنوب تهران» تا فروش متری مسکن
در دوره مدیریت محمدباقر قالیباف در شهرداری تهران، طرحی با عنوان «مشارکت در احداث ریزخانههای جنوب تهران» در بافتهای فرسوده پایتخت کلید خورد. هدف از اجرای این طرح، تجمیع تدریجی قطعات کوچک و صدور سند مشترک بود، اما این پروژه در نهایت به نتیجه مورد انتظار نرسید.
پس از آن، طرح «فروش متری مسکن» در دستور کار شهرداری قرار گرفت. این طرح با وعدههای گسترده برای کمک به تأمین مسکن و امکان مشارکت سرمایههای خرد رونمایی شد، اما در اجرا با چالشهایی از جمله تأخیرهای طولانی در ساخت، ابهام در نحوه تخصیص واحدها، نوسانات قیمت مسکن و نبود سازوکار شفاف برای نقدشوندگی اوراق متری مواجه شد.
«خانهریز»؛ تغییر نام یا تغییر رویکرد؟
حالا شهرداری تهران با تغییر ادبیات «متری» به «سانتیمتری» بار دیگر به حوزه مشارکت مردم در ساخت مسکن وارد شده است. با این حال، مسئله اصلی برای منتقدان این طرح، واحد اندازهگیری نیست؛ بلکه اعتماد عمومی و نحوه تضمین حقوق سرمایهگذاران است.
سابقه طرحهای مشابه باعث شده اجرای مدل جدید با حساسیت بیشتری دنبال شود. شفافیت در قیمتگذاری، نحوه تخصیص واحدها، زمانبندی ساخت و تحویل، سازوکار خروج سرمایهگذار و نهاد مسئول نظارت، از جمله موضوعاتی است که میتواند سرنوشت این طرح را تعیین کند.
طرح جدید شهرداری در مسیر انتقاد مجلس
عباس صوفی، نایبرئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از طرح جدید شهرداری تهران برای فروش متری مسکن، آن را خارج از سیاستهای دولت و فاقد پشتوانه کامل کارشناسی دانست.
وی تأکید کرده است که کمیسیون عمران مجلس در جریان این طرح قرار نداشته و شهرداری باید گزارش کاملی از ابعاد و جزئیات آن ارائه کند.
صوفی همچنین بر ضرورت وجود مبنای کارشناسی و هماهنگی با مسئولان مرتبط تأکید کرده و خواستار مشخص شدن هدف اصلی طرح شده است؛ اینکه آیا «خانهریز» قرار است به خانهدار شدن مردم کمک کند یا صرفا بستری برای سرمایهگذاری فراهم آورد.
خانهریز؛ راهکار مسکن یا ابزار تأمین مالی شهرداری؟
یکی از مهمترین ابهامات درباره طرح «خانهریز»، تفاوت میان هدف اعلامی و کارکرد احتمالی آن است. اگر هدف اصلی خانهدار کردن اقشار مختلف باشد، باید سازوکار روشنی برای تبدیل سرمایههای خرد به واحد مسکونی، زمان تحویل، قیمت نهایی و حقوق خریداران وجود داشته باشد.
در مقابل، اگر تمرکز اصلی طرح بر جذب سرمایههای خرد برای تأمین مالی پروژههای شهرداری باشد، ماهیت آن بیش از یک سیاست مسکن، به یک ابزار تأمین مالی شهری نزدیک خواهد شد. همین تفاوت، ضرورت شفافیت درباره ساختار حقوقی و اقتصادی طرح را دوچندان میکند.
سابقه طرحهای ناموفق و چالش اعتماد عمومی
منتقدان معتقدند مسئله اصلی «خانهریز» نه متر است و نه سانتیمتر؛ بلکه بیاعتمادی ناشی از تجربه طرحهای مشابه گذشته است. تأخیر در اجرای پروژه، ابهام در تخصیص واحدها، نبود شفافیت درباره قیمت نهایی و دشواری خروج از سرمایهگذاری، مهمترین نگرانیهایی هستند که میتوانند مشارکت عمومی را تحت تأثیر قرار دهند.
از این منظر، موفقیت طرح جدید بیش از هر چیز به ایجاد یک چارچوب شفاف، نظارت مستقل، تضمین حقوق سرمایهگذاران و ارائه اطلاعات دقیق درباره پروژهها وابسته است. بدون چنین سازوکاری، تغییر عنوان طرح نمیتواند نگرانیهای موجود درباره سرنوشت سرمایههای خرد مردم را برطرف کند.
آینده «خانهریز» در گرو شفافیت
ورود شهرداری تهران به حوزه تأمین مالی مسکن و جذب سرمایههای خرد، در شرایطی که بازار مسکن با کاهش قدرت خرید و افزایش هزینه ساخت مواجه است، نیازمند بررسی دقیق ابعاد اقتصادی و حقوقی است. پرسش اساسی این است که آیا «خانهریز» میتواند تجربه طرحهای قبلی را اصلاح کند یا صرفا نسخهای تازه با نامی متفاوت خواهد بود.
در نهایت، میزان موفقیت این طرح را نه نام «متری» یا «سانتیمتری»، بلکه نحوه اجرا، ضمانت سرمایه مردم، شفافیت مالی، زمانبندی تحویل و کیفیت نظارت تعیین خواهد کرد. در صورت تداوم ابهامات موجود، خطر تکرار تجربههای ناموفق گذشته و تشدید بیاعتمادی عمومی همچنان پابرجا خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحولات بازار مسکن و سیاستهای شهری، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
