به نقل از اقتصاد کشور فعالان صنعت لجستیک در نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۵، سوخت ارزان، ضعف زیرساختها، عدمقطعیت و ناکارآمدی فرایندها را از مهمترین موانع افزایش بهرهوری در این صنعت دانستند. در این میان، هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری برای پیشبینی تقاضا، بهینهسازی عملیات، کاهش هزینهها و بهبود تصمیمگیری مورد توجه قرار گرفت.
در پنل «چالشهای لجستیک خردهفروشی و دنیای هوش مصنوعی» که در روز سوم نمایشگاه الکامپ برگزار شد، مهرداد مهربد، مدیرعامل ایرکس، بابک عقیلینسب، مدیرعامل پستکس، حمید بکیان، مدیر محصول الوپیک و آیه غفرانی، مدیر عملیات کارپو، درباره آینده صنعت لجستیک، تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل و ضرورت اصلاح فرایندهای عملیاتی گفتوگو کردند.
عدمقطعیت، چالش همیشگی صنعت لجستیک
مهرداد مهربد با اشاره به اینکه عدمقطعیت یکی از ویژگیهای جدانشدنی صنعت لجستیک است، توضیح داد: نباید انتظار داشت هوش مصنوعی این عدمقطعیت را بهطور کامل از بین ببرد. به گفته او، جذابیت اصلی این فناوری در مدیریت بهتر عدمقطعیت و کمک به تصمیمگیری است.
او تاکید کرد: «اگر عدمقطعیت را از لجستیک بگیریم، دیگر جذابیتی ندارد.» از نگاه او، سازمانها باید با استفاده از ابزارهای جدید، اثر عدمقطعیت را کنترل و کیفیت تصمیمهای خود را افزایش دهند.
مهربد درباره تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال نیز اظهار کرد: با توسعه فناوری، بخشی از مشاغل تغییر میکنند، اما همزمان مشاغل جدیدی نیز شکل خواهند گرفت. او معتقد است هوش مصنوعی بهجای حذف انسان، میتواند کیفیت کار و تصمیمسازی را افزایش دهد.
موانع سازمانی استفاده از هوش مصنوعی
آیه غفرانی، مدیر عملیات کارپو، هوش مصنوعی را ابزاری قدرتمند برای بهبود عملکرد صنعت دانست، اما تأکید کرد مانع اصلی در بسیاری از سازمانها خود فناوری نیست؛ بلکه ذهنیت مدیران و آمادگی سازمان برای تغییر فرایندهاست.
به گفته غفرانی، برخی شرکتهای سنتی با وجود امکان کاهش هزینههای عملیاتی و افزایش بهرهوری، همچنان تمایلی به تغییر فرایندهای قدیمی ندارند. او معتقد است استفاده مؤثر از هوش مصنوعی بیش از آنکه به پیچیدگی فناوری وابسته باشد، به فرهنگسازی و تغییر نگاه سازمانها نیاز دارد.
غفرانی با اشاره به تجربههای بینالمللی گفت: استفاده درست از هوش مصنوعی میتواند حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد در بهبود بهرهوری و عملکرد سرویسها اثرگذار باشد؛ اثری که در شرایط ایران و با توجه به هزینههای ناشی از ناکارآمدی میتواند حتی بیشتر باشد.
او همچنین با اشاره به سهم قابل توجه حملونقل و لجستیک در بهای تمامشده کالا، اصلاح فرایندها را یکی از راههای مهم برای کاهش هزینهها دانست و گفت نمونههایی از این روند در صنعت تجارت الکترونیکی ایران نیز تجربه شده است.
سوخت ارزان؛ مانعی برای افزایش بهرهوری حملونقل
بابک عقیلینسب، مدیرعامل پستکس، قیمت پایین سوخت را یکی از موانع مهم افزایش بهرهوری در صنعت حملونقل دانست. به اعتقاد او، زمانی که سوخت با قیمت بسیار پایین عرضه میشود، انگیزه اقتصادی برای بهینهسازی مصرف و سرمایهگذاری در افزایش بهرهوری کاهش پیدا میکند.
او پایین بودن دستمزد نیروی انسانی را نیز از دیگر چالشهای صنعت لجستیک عنوان کرد و هشدار داد که دستمزد پایین میتواند حفظ و تربیت نیروی متخصص را دشوار کند.
عقیلینسب همچنین «پیشبینیناپذیری» را یکی از مشکلات اصلی لجستیک ایران دانست. به گفته او، فعالان این صنعت در بسیاری از مواقع حتی نمیتوانند شرایط روز بعد را پیشبینی کنند و همین عدم اطمینان مستقیماً بر هزینههای عملیاتی اثر میگذارد.
مدیرعامل پستکس ضعف زیرساختهای لجستیکی، وابستگی شدید به حملونقل جادهای و کمبود زیرساختهای ریلی را نیز از دیگر مشکلات صنعت دانست و تأکید کرد بخش قابلتوجهی از قیمت کالا به هزینههای لجستیکی مربوط میشود.
هوش مصنوعی چگونه میتواند هزینه لجستیک را کاهش دهد؟
عقیلینسب نقش هوش مصنوعی را در افزایش پیشبینیپذیری عملیات مهم دانست و توضیح داد که اگر یک سازمان بتواند تشخیص دهد چه اتفاقی در عملیات رخ داده، چه عواملی باعث آن شده و در ادامه چه چیزی ممکن است رخ دهد، بهتر میتواند گلوگاههای عملیاتی را شناسایی و مدیریت کند.
او در عین حال معتقد است هوش مصنوعی قرار نیست انسان را بهطور کامل حذف کند. عقیلینسب با اشاره به تغییر ماهیت مشاغل تأکید کرد بخشی از فعالیتها همچنان به انسان وابسته خواهد بود؛ بهویژه فعالیتهایی که با پرسش از «چرایی» و تفکر انتقادی ارتباط دارند.
حمید بکیان، مدیر محصول الوپیک، نیز با اشاره به رشد سریع تجارت الکترونیکی گفت تقاضای خردهفروشی سریعتر از ظرفیت عملیاتی صنعت لجستیک رشد کرده و میان نیاز مشتری و توان اجرایی کسبوکارها شکافی ایجاد شده است.
به گفته بکیان، یکی از مهمترین چالشهای عملیاتی، تصمیمگیری در شرایط عدمقطعیت است؛ زیرا حجم سفارشها، ظرفیت ناوگان، موقعیت مکانی و سایر متغیرها دائماً تغییر میکنند. در چنین شرایطی، هوش مصنوعی میتواند در بهینهسازی و تصمیمگیری به کسبوکارها کمک کند.
بکیان تأکید کرد بخشی از هزینههای لجستیک نه از افزایش واقعی هزینهها، بلکه از «عدم بهینگی» ناشی میشود و حرکت از فرایندهای دستی به سمت فرایندهای هوشمند میتواند زمینه کاهش هزینه و افزایش کیفیت خدمات را فراهم کند.
تغییر مهارتهای موردنیاز در صنعت لجستیک
مدیر محصول الوپیک با اشاره به تغییر نیاز بازار کار گفت از سال ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶، تمرکز سازمانها در جذب نیروی انسانی از مهارتهای صرفاً وظیفهمحور به سمت مهارتهایی مانند حل مسئله، تحلیل و خلاقیت حرکت کرده است.
او معتقد است در آینده، هوش مصنوعی میتواند فاصله میان دریافت یک سیگنال و تصمیمگیری را کوتاهتر کند، اما استراتژی، طراحی سرویس و خلاقیت همچنان به حضور انسان نیاز خواهند داشت.
بکیان همچنین لجستیک را بهتدریج در حال تبدیل شدن به یک موتور رشد برای تجارت الکترونیکی دانست. از نگاه او، خدمات تحویل دیگر صرفاً یک بخش پشتیبان نیستند و میتوانند مستقیماً بر تجربه مشتری و تصمیم او برای خرید تأثیر بگذارند.
او تأکید کرد برنده آینده صنعت لزوماً شرکتی نیست که ظرفیت بیشتری ایجاد کند، بلکه کسبوکاری موفقتر خواهد بود که بتواند ظرفیتهای موجود را به شکل مؤثرتری سازماندهی و استفاده کند.
هشدار درباره آینده اشتغال با رشد هوش مصنوعی
آیه غفرانی درباره سرعت بالای تحول هوش مصنوعی هشدار داد و گفت این سرعت، پیشبینی آینده را دشوار کرده است. به گفته او، هوش مصنوعی هماکنون نیز بر کسبوکارها و منابع انسانی اثر گذاشته و شرکتها از ابزارهای هوشمند برای افزایش بهرهوری استفاده میکنند.
غفرانی هشدار داد اگر روند توسعه هوش مصنوعی با همین سرعت ادامه پیدا کند، احتمال شکلگیری بحران در بازار کار وجود دارد؛ مگر اینکه نیروی انسانی نیز خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و مهارتهای تازهای بیاموزد.
او معتقد است افرادی که بتوانند فراتر از اجرای وظایف تکراری عمل کنند، پرسشهای درست مطرح کنند و مهارتهای انسانی و شناختی خود را توسعه دهند، شانس بیشتری برای حفظ جایگاه خود در بازار کار خواهند داشت.
رگولاتوری و زیرساخت؛ دو چالش مهم لجستیک
غفرانی رگولاتوری را یکی دیگر از موانع رشد صنعت لجستیک دانست و خواستار نگاه بازتر نهادهای تنظیمگر و فعالان این حوزه شد. به اعتقاد او، توسعه زیرساخت لجستیکی علاوه بر فناوری، به سرمایهگذاری، فرهنگسازی و تغییر رویکرد تصمیمگیران نیاز دارد.
عقیلینسب نیز با اشاره به چشمانداز رشد تقاضای جهانی برای خدمات پستی و لجستیکی، بر ضرورت سرمایهگذاری در ناوگان و زیرساخت تأکید کرد. او در عین حال گفت سازماندهی بهتر میتواند استفاده از ظرفیتهای بلااستفاده را افزایش داده و هزینهها را کاهش دهد.
مدیرعامل پستکس همچنین بر ضرورت ایجاد فضای بیشتر برای فعالیت بخش خصوصی در صنعت لجستیک تأکید کرد و از سرمایهگذاریهای انجامشده برای توسعه ناوگان و استفاده از وسایل حملونقل جدید سخن گفت.
در جمعبندی این پنل، مهرداد مهربد تأکید کرد ورود به صنعت لجستیک بدون توجه به سطح بالای عدمقطعیت و چالشهای این حوزه تصمیم سادهای نیست. به اعتقاد او، فعالان این صنعت بهجای تلاش برای حذف کامل عدمقطعیت باید بر مدیریت و کاهش اثرات آن تمرکز کنند؛ زیرا آینده لجستیک تا حد زیادی به توانایی کسبوکارها در تصمیمگیری بهتر و استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای موجود وابسته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحولات حوزه لجستیک، فناوری و اقتصاد دیجیتال، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
