به نقل از اقتصاد کشور فریدون برکشلی، تحلیلگر ارشد بازار نفت و انرژی، معتقد است بحران بازار نفت دیگر تنها به اختلال در تولید و عرضه نفت خام محدود نیست و اکنون ظرفیت پالایش و تأمین فرآوردههای نفتی به یکی از گلوگاههای اصلی بازار جهانی تبدیل شده است. او هشدار میدهد حتی بدون وقوع تنش جدید، موج خرید برای بازسازی ذخایر میتواند زمینهساز جهش دوباره قیمت نفت شود.
برکشلی با تحلیل شرایط بازار انرژی در سال ۲۰۲۶ اظهار داشت: ساختارهای سنتی عرضه و تقاضا در بازار جهانی نفت با ابهامهای جدی روبهرو شدهاند و بازیگران بازار تصویر روشنی از میزان واقعی صادرات نفت خام از حوزه خلیج فارس و حجم تقاضای مصرفکنندگان ندارند.
کاهش عرضه نفت عربستان و فشار بر بازار
به گفته این تحلیلگر، عربستان سعودی که در گذشته بهعنوان یک تولیدکننده شناور میتوانست متناسب با شرایط بازار تولید خود را تنظیم کند، اکنون با محدودیتهای جدیدی روبهرو شده است. وی همچنین به کاهش قابلتوجه تولید عربستان اشاره کرد و گفت حجم تولید این کشور در هفته منتهی به ۱۰ سپتامبر به زیر ۶ میلیون بشکه در روز سقوط کرده است.
برکشلی تصریح کرد: در غیاب این حجم از نفت، انبارها و ذخایر استراتژیک کشورهای مصرفکننده بار تعادل بازار را به دوش کشیدهاند. در این میان، چین که ۲ دهه پیشران رشد تقاضا در اقتصاد جهانی به شمار میرفت، تغییر نقش داده و در قامت عرضهکننده وارد میدان شده است.
این تحلیلگر ارشد بینالمللی تاکید کرد: برآوردها حاکی است پکن با تکیه بر ذخایر تجاری و استراتژیک ۱.۵ میلیارد بشکهای خود، ضمن کاستن ۵.۵ میلیون بشکه از مصرف روزانه داخلی، جریان صادرات نفت خام و فرآورده از انبارها به بازار را کلید زده است. همزمان، اقتصادهای صنعتی عضو آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نیز بر مبنای پیمان ۱۹۷۵ آزادسازی ذخایر اضطراری ۹۰ روزه را در دستور کار قرار دادهاند تا در این مقطع زمانی، تخلیه مخازن، جای خالی بشکههای از دست رفته را پر کند.
بحران از نفت خام به پالایشگاهها رسیده است
برکشلی با تأکید بر اینکه افزایش عرضه نفت خام بهتنهایی نمیتواند مشکلات بازار فرآوردههای نفتی را حل کند، گفت: بخش پاییندست اکنون به یکی از نقاط آسیبپذیر بازار تبدیل شده است. بهطور میانگین حدود ۴۰ درصد از هر بشکه نفت خام به بنزین تبدیل میشود، اما حاشیه سود پالایشی و ضریب بهرهبرداری پالایشگاهها در آمریکا و اروپا تحت تأثیر فرسودگی، کمبود سرمایهگذاری، دورههای تعمیراتی و رخدادهای عملیاتی به سطوح پایینی رسیده است.
به گفته وی، نتیجه این وضعیت آن است که حتی در صورت دسترسی به نفت خام کافی، بازار ممکن است همچنان با کمبود بنزین و گازوئیل مواجه باشد و این کمبود مستقیماً به مصرفکننده نهایی منتقل شود.
این تحلیلگر نسبت به کاهش ذخایر نیز هشدار داد و یادآور شد: با تخلیه کامل ذخایر تجاری و استراتژیک تا انتهای سهماهه چهارم سال جاری میلادی، ضربهگیر بازار از میان خواهد رفت و مسابقه جهانی برای بازتامین ذخایر (Replenishment) آغاز میشود؛ آن هم درست در زمانی که بخش زیادی از مخازن مصرفکنندگان به دلیل برداشتهای فراتر از سقف مجاز، از مدار خارج شده و نیازمند اورهال و تعمیرات اساسی هستند.
نفت ۱۰۸ دلاری؛ هشداری برای بازار انرژی
برکشلی با اشاره به عبور قیمت نفت برنت از مرز ۱۰۸ دلار، این سطح قیمتی را فراتر از یک نوسان معمول بازار دانست و آن را نشانهای از افزایش آسیبپذیری بازار انرژی در برابر ریسکهای ژئوپلیتیکی عنوان کرد.
به عقیده این تحلیلگر، در چنین شرایطی احتمال دارد آمریکا برای کاهش آسیبپذیری خود در برابر تحولات جهانی، با اتکا به تولید داخلی و همکاری با کشورهای قاره آمریکا مانند کانادا، مکزیک و برزیل، مسیر تازهای برای تأمین انرژی خود دنبال کند.
وی همچنین سیاستهای تحریمی غرب را یکی از عوامل مؤثر بر شرایط کنونی بازار انرژی توصیف کرد و گفت: کمبود مزمن سرمایهگذاری در بخش بالادست و پاییندست، در کنار تحریمها و عدمقطعیتهای گسترده، پروژههای انرژی در ایران، روسیه و آفریقا را برای سالها با محدودیت مواجه کرده است.
برکشلی درباره وضعیت بخش پالایش نیز گفت سرمایهگذاری در این حوزه با موانع جدی روبهرو است و افزود: هیچ سرمایهگذاری حاضر به تزریق ۱۰ میلیارد دلار منابع برای احداث پالایشگاه جدید نیست.
به گفته وی، تداوم این شرایط میتواند به کسری ظرفیت پالایش در بازار جهانی منجر شود؛ مسئلهای که در صورت افزایش تقاضا برای فرآوردههای نفتی، فشار بیشتری بر قیمتها وارد خواهد کرد.
کریدورهای دریایی و افزایش هزینه حمل نفت
تحلیلگر ارشد بازار انرژی با اشاره به افزایش هزینههای لجستیکی نفت و فرآوردههای نفتی گفت: هرگونه ناامنی در مسیرهای کشتیرانی از دریای سرخ تا تنگه هرمز، به سرعت کرایه حمل و حق بیمه نفتکشها را پنج تا هشت دلار به ازای هر بشکه افزایش میدهد.
برکشلی افزود: با این حال، کانون شکنندگی بازار از دریا به خشکی تغییر موقعیت داده است به طوری که امروز آسیب رسیدن به یک مجتمع پالایشی یا ترمینال صادراتی، بازارهای بینالمللی را به مراتب بیشتر از اصابت موشک به یک فروند نفتکش متلاطم و ناپایدار میسازد همچنان که هدف گیری مجتمع های انرژی روسیه و یا عربستان چنین اثری بر بازار داشته اند.
چین و آمریکا به دنبال مهار تبعات افزایش قیمت نفت
وی دیپلماسی فعال چین در منطقه و رایزنیهای اخیر با مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران را در چارچوب تلاش این کشور برای کنترل تبعات تورمی افزایش قیمت نفت ارزیابی کرد.
برکشلی گفت آمریکا با وجود پیشتازی در تولید نفت شیل، همچنان بزرگترین مصرفکننده سوخت جهان است و قیمت بنزین پیوند مستقیمی با شرایط اقتصادی و سیاسی این کشور دارد. از این رو، به گفته وی، واشنگتن و پکن هر یک بنا به منافع راهبردی خود خواستار مهار بحران خاورمیانه هستند.
برکشلی اذعان داشت: این توافق نانوشته به مفهوم پایان یافتن تنشها نیست، بلکه حاکی از تعریف یک سقف سیاسی برای قیمت طلای سیاه است تا اجازه ندهد نفت برنت سقف ۱۲۰ دلار را بشکند.
موج جدید خرید نفت در آسیا
این کارشناس بینالمللی بازار نفت و انرژی به موج خرید جدید مصرفکنندگان آسیایی اشاره کرد و گفت: چین پس از ۲ سال توقف استراتژیک، با هدف احیای ذخایری که به کف پنج سال گذشته رسیده بود، فرآیند خرید نفت تحریمی و ارزانقیمت در کف بازار را در مقیاسهای کلان آغاز کرده است که این رفتار در رویکرد هند برای خرید نفت فوقسبک شیل آمریکا جهت تقویت امنیت انرژی نیز دیده می شود.
به گفته وی، همزمانی این خریدهای جبرانی در یک بازه زمانی سهماهه، به افزایش حق بیمهها منجر شده و میتواند جرقهای برای جهش دوباره قیمتها باشد؛ حتی اگر تنش جدیدی در سمت عرضه ایجاد نشود.
برکشلی تاکید کرد: حلوفصل احتمالی بحرانهای ژئوپلیتیک خاورمیانه نه پایان بحران، بلکه آغاز چرخه صعودی نوینی تحت عنوان طوفان بازتامین ذخایر به ویژه در بازار نفت و گاز طی سهماهه پایانی سال خواهد بود
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلهای بازار نفت و انرژی، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
