به نقل از اقتصاد کشور افزایش تقاضا برای ارز در شرایط محدودیت منابع ارزی، یکی از عواملی است که میتواند فشار بیشتری بر بازار ارز وارد کند. حمیدرضا جیهانی، کارشناس اقتصادی، معتقد است مصوبه واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور، در صورت کنترل نشدن منشا ارز، میتواند مسیر تازهای برای افزایش تقاضای ارزی ایجاد کند؛ مسیری که علاوه بر بازار اسکناس، بر انتظارات تورمی و ارزی نیز اثر میگذارد.
قیمت دلار در هفتههای اخیر با وجود مداخلات بازارساز در سطوح بالایی قرار گرفته و بازار ارز همچنان با فشار تقاضا روبهروست. در کنار عوامل اقتصادی و سیاسی، بخشی از این فشار میتواند به تقاضاهایی مربوط باشد که به شکل مستقیم در آمار رسمی بازار دیده نمیشوند.
موضوع واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور یکی از مواردی است که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس سیاست اعلامشده، واردات خودرو باید با «بدون انتقال ارز و از محل ارز در اختیار» انجام شود. با این حال، نگرانی مطرحشده این است که در صورت ضعف نظارت بر منشا ارز، بخشی از منابع مورد نیاز واردات از بازار داخلی تامین و برای خرید خودرو از کشور خارج شود.
واردات کالاهای ارزبر به منابع ارزی فشار وارد میکند
جیهانی با اشاره به محدودیت منابع ارزی اظهار کرد: «در حال حاضر در حوزه اجتماعی با دو مطالبه و برخورد همزمان مواجه هستیم؛ از یک سو، بخشی از جامعه متقاضی خودروهای بهروز، لوکس و باکیفیت است و از سوی دیگر، کشور با محدودیتهای ارزی مواجه است. دولت نیز در این میان تلاش میکند به سمتی حرکت کند که بتواند رضایت متقاضیان را تامین کند.»
او ادامه داد: «با این حال، واردات هر نوع کالا، بهویژه کالاهای ارزبر که در کلاس داراییهای لوکس قرار میگیرند، میتواند فشار قابل توجهی بر منابع و درآمدهای ارزی اقتصاد کشور وارد کند. بهویژه در شرایط فعلی که کشور در وضعیت جنگی قرار دارد و درآمدهای ارزی تحت تاثیر قرار گرفته است، ورودی ارز به کشور نیز در یک شریانی قرار گرفته و در بهترین حالت میتوانیم منابع مورد نیاز برای کالاهای اساسی را تامین کنیم.»
مصوبه واردات خودرو، مسیر تازهای برای تقاضای ارز ایجاد کرده است
این کارشناس اقتصادی با اشاره به سیاست واردات خودرو برای ایرانیان خارج از کشور گفت: «در این میان اتفاقی که افتاده، موضوع واردات خودروهای خارجی توسط ایرانیان خارج از کشور است؛ سیاست در نظر گرفته شده، بر این مبنا بوده است که این خودروها با منشا ارز خارجی وارد شوند.»
او ادامه داد: «یعنی ایرانیان خارج از کشور، چه افرادی که در خارج زندگی میکنند و چه کسانی که قصد بازگشت دارند، بتوانند از محل درآمدها و داراییهای خود در خارج از کشور، یک خودرو ثبت سفارش کرده و وارد کشور کنند.»
هدف این سیاست، استفاده از منابع ارزی خارج از کشور برای تامین نیاز وارداتی عنوان شده است. با این حال، به گفته این کارشناس، نحوه اجرای آن و نظارت بر منشا ارز اهمیت تعیینکنندهای دارد.
تبدیل منابع ریالی به ارز میتواند بازار داخلی را تحت فشار قرار دهد
جیهانی تصریح کرد: «با این حال، متاسفانه در واقعیت امر، گروهی از این سیاست که با هدف رفاه ایرانیان خارج از کشور و پاسخگویی به تقاضای خودروهای لوکس و جدید در داخل طراحی شده، سوءاستفاده میکنند. به این شکل که برای تامین ارز مورد نیاز خرید خودرو در خارج و واردات آن به کشور، به بازار ارز داخلی و بازار فیزیکی اسکناس، فشار وارد میکنند و منابع ارزی مورد نیاز خود را از طریق صرافیها از کشور خارج میکنند.»
بر اساس این تحلیل، اگر ارز مورد نیاز واردات به جای تامین از منابع واقعی خارج از کشور از بازار داخلی تهیه شود، تقاضای جدیدی به بازار ارز اضافه خواهد شد. در این حالت، منابع ریالی داخل کشور به ارز تبدیل شده و برای تامین هزینه خرید خودرو در خارج از کشور مورد استفاده قرار میگیرد.
بازار آزاد میتواند به مسیر تامین ارز واردات تبدیل شود
جیهانی افزود: «این اتفاق طبیعتا بر ماتریکس درآمد و هزینه ارزی کشور فشار وارد میکند و تقاضای جدیدی را در بازار ارز شکل میدهد. در بازار ارز معمولا با انواع مختلفی از تقاضا، از جمله تقاضای سفتهبازانه و سرمایهگذاری مواجه هستیم و این نوع تقاضا نیز در نهایت به تقاضایی تبدیل میشود که متقاضی آن در داخل کشور قرار دارد؛ یعنی منابع ریالی خود را از طریق شبکه غیررسمی و بازار آزاد به ارز تبدیل و از کشور خارج میکند و سپس اقدام به واردات خودروی خارجی میکند.»
اهمیت این موضوع در شرایط محدودیت منابع ارزی بیشتر میشود؛ زیرا افزایش تقاضای فیزیکی برای اسکناس میتواند در کنار سایر تقاضاهای موجود، فشار بیشتری بر بازار وارد کند.
کنترل منشا ارز، شرط اثرگذاری سیاست واردات خودرو
این کارشناس اقتصادی درباره نحوه اجرای این سیاست گفت: «اگر سیاست واردات خودرو بهدرستی اجرا میشد و وزارت صمت میتوانست نظارت دقیقتری بر منشا ارز خارجی اعمال کند و اهرم قدرتمندتری برای تثبیت منشا ارز در واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور ایجاد کند، این سیاست میتوانست موفق باشد. در غیر این صورت، در شرایط فعلی قطعا این سیاست مضر است و به بازار ارز داخلی و بازار فیزیکی اسکناس فشار وارد میکند.»
در این چارچوب، مسئله اصلی صرفاً میزان واردات خودرو نیست، بلکه منبع تامین ارز آن است. هرچه سهم ارز تامینشده از منابع خارجی واقعی بیشتر باشد، فشار مستقیم بر بازار داخلی کمتر خواهد بود؛ اما تامین ارز از بازار داخلی میتواند اثر متفاوتی بر عرضه و تقاضای ارز داشته باشد.
افزایش تقاضای فیزیکی ارز و تشدید انتظارات تورمی
جیهانی درباره اثر افزایش تقاضای فیزیکی ارز بر انتظارات تورمی اظهار کرد: «نکته مهم دیگر، اثر غیرمستقیم این سیاست بر انتظارات ارزی است. افزایش تقاضای فیزیکی برای ارز میتواند انتظارات تورمی، ارزی، احتیاطی و سفتهبازانه را در بازار ارز کشور افزایش دهد.»
او در ادامه اضافه کرد: «در نهایت نیز ممکن است این سیاست در بازار داخلی اثری معکوس ایجاد کند؛ اتفاقی که نمونههای آن را در سالهای اخیر نیز شاهد بودهایم.»
افزایش تقاضا برای ارز میتواند علاوه بر اثر مستقیم بر بازار، از مسیر انتظارات نیز بر رفتار فعالان اقتصادی اثر بگذارد. در چنین شرایطی، تقاضای احتیاطی و سرمایهای نیز ممکن است به فشار موجود در بازار اضافه شود.
احتمال تشدید فشار ارزی در صورت افزایش واردات
این کارشناس اقتصادی با اشاره به احتمال افزایش تقاضا در شرایط باثباتتر اظهار کرد: «در شرایط صلح و ثبات، مصوبه واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج میتواند افراد بیشتری را به واردات تشویق کند و از آنجا که شرایط نیز باثباتتر خواهد بود، در صورتی که موضوع منشا ارز بهدرستی کنترل نشود، اثر آن بر بازار اسکناس بیشتر خواهد شد.»
به این ترتیب، واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور میتواند در صورت اجرای دقیق سیاست منشا ارز، مسیری برای استفاده از داراییهای ارزی خارج از کشور باشد؛ اما اگر ارز واردات از بازار داخلی تامین شود، تقاضای تازهای به بازار ارز اضافه خواهد شد و میتواند در کنار سایر عوامل، فشار بیشتری بر بازار ایجاد کند.
جیهانی در پایان تاکید کرد که علاوه بر سایر عواملی که بر بازار ارز اثر میگذارند، موضوع واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج میتواند تقاضاهای پنهان را نیز در بازار فعال کند.
برای دنبال کردن آخرین تحولات بازار ارز، خودرو و اقتصاد ایران، به اقتصاد کشور مراجعه کنید.
