به نقل از اقتصاد کشور، بررسی وضعیت ایمنی معادن ایران نشان میدهد فاصله قابلتوجهی میان بخش بزرگی از معادن کشور و استانداردهای روز جهانی وجود دارد؛ فاصلهای که بیشتر از آنکه ناشی از کمبود دانش فنی باشد، به ضعف اجرای مقررات، فرسودگی تجهیزات، نبود مدیریت ریسک دادهمحور و کمبود سرمایهگذاری در حوزه پیشگیری بازمیگردد.
به گزارش اقتصاد کشور، تجربه کشورهای پیشرو معدنی نشان میدهد ایمنی در معادن دیگر تنها به استفاده از تجهیزات ابتدایی مانند کلاه ایمنی، ماسک و سیستم تهویه محدود نیست، بلکه بر پایه مدیریت ریسک، پایش لحظهای گازها، تحلیل داده، تعمیرات پیشگیرانه، آموزش مستمر و فرهنگ «توقف کار در شرایط ناایمن» بنا شده است.
در مقابل، بخش قابلتوجهی از معادن ایران، بهویژه معادن کوچک، زیرزمینی و زغالسنگ، همچنان با چالشهایی مانند تجهیزات قدیمی، فناوریهای محدود، ضعف نظارت و کمبود منابع مالی برای اقدامات پیشگیرانه مواجه هستند؛ موضوعی که در سالهای اخیر خود را در قالب حوادث پرتلفات معدنی نشان داده است.
تنها ۲۳ درصد معادن دارای واحد HSE هستند
بر اساس دادههای رسمی، در سال ۱۴۰۰ تنها حدود ۲۳ درصد از معادن فعال کشور دارای واحد بهداشت، ایمنی و محیطزیست (HSE) بودهاند. این آمار بهتنهایی به معنای ناایمن بودن سایر معادن نیست، اما نشان میدهد مدیریت ساختاری ایمنی هنوز در بخش بزرگی از معادن کشور نهادینه نشده است.
سازمان بینالمللی کار (ILO) نیز معدنکاری را همچنان یکی از پرخطرترین مشاغل جهان میداند و تأکید دارد که با وجود سهم حدود یکدرصدی این بخش از اشتغال جهانی، معادن سهمی نامتناسب از حوادث مرگبار شغلی دارند.
فاصله معنادار ایران با معادن پیشرو جهان
محمدحسین بصیری، عضو هیات علمی دانشکده مهندسی معدن و مواد تربیت مدرس، درباره وضعیت ایمنی معادن کشور اظهار کرد: اگر بخواهیم تصویری واقعبینانه از وضعیت ایمنی معادن ایران ارائه دهیم، باید آن را «ناهمگون و دارای شکاف جدی با استانداردهای پیشرو جهانی» توصیف کنیم.
وی افزود: در حالی که برخی معادن بزرگ و مکانیزه از نظر تجهیزات، پایش و مدیریت ایمنی شرایط قابل قبولی دارند، بخش قابلتوجهی از معادن، بهویژه معادن کوچک، زیرزمینی و زغالسنگ، همچنان با مشکلاتی مانند فرسودگی تجهیزات، ضعف در پایش گاز و سیستمهای تهویه، کمبود آموزشهای عملی و اجرای نابرابر مقررات ایمنی مواجه هستند.
بصیری با تأکید بر تفاوت میان قانون، تجهیزات و اجرای واقعی گفت: ایران از نظر تدوین مقررات و آییننامههای ایمنی معادن دارای چارچوب مشخصی است، اما چالش اصلی در بسیاری از معادن، کیفیت اجرای این الزامات، نظارت مستمر و میزان سرمایهگذاری در حوزه پیشگیری از حوادث است.
ضرورت توسعه پایش هوشمند در معادن
این استاد دانشگاه با مقایسه وضعیت ایران با کشورهای پیشرو معدنی مانند استرالیا، کانادا، سوئد و بخشی از معادن پیشرفته شیلی اظهار کرد: یکی از مهمترین فاصلههای موجود، به حوزه پایش هوشمند و لحظهای بازمیگردد.
به گفته وی، در معادن پیشرفته، عواملی مانند گاز متان، منوکسیدکربن، اکسیژن، گردوغبار، دما، عملکرد سیستم تهویه و موقعیت مکانی کارکنان بهصورت برخط پایش شده و اطلاعات آن به اتاق کنترل منتقل میشود.
این فناوری در برخی معادن بزرگ ایران نیز مورد استفاده قرار گرفته، اما هنوز فراگیر نشده و توسعه سامانههای مانیتورینگ هوشمند همچنان یکی از نیازهای اصلی صنعت معدن کشور محسوب میشود.
مدیریت ریسک؛ حلقه مفقوده ایمنی معادن
بصیری مدیریت ریسک را یکی دیگر از نقاط اختلاف ایران با کشورهای پیشرو دانست و گفت: در معادن پیشرفته، پیش از آغاز هر عملیات معدنی، تمامی خطرات بهصورت نظاممند شناسایی و ارزیابی میشوند و حتی رخدادهای نزدیک به حادثه نیز ثبت و تحلیل میشوند تا از وقوع حوادث مشابه جلوگیری شود.
وی افزود: در بخشی از معادن کوچک ایران، مدیریت ریسک گاهی به تکمیل چکلیستها و امور اداری محدود میشود و از رویکرد تحلیلی فاصله دارد.
ایمنی؛ از شعار تا فرهنگ سازمانی
سیدمهدی طیبزاده، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی کرمان نیز با اشاره به فاصله معادن ایران با استانداردهای جهانی اظهار کرد: وضعیت ایمنی معادن کشور شرایطی نگرانکننده دارد و این فاصله تنها به تجهیزات محدود نمیشود، بلکه به نگرش، فرهنگ سازمانی، آموزش و نحوه مدیریت ایمنی نیز مرتبط است.
وی افزود: در بسیاری از کشورهای پیشرفته، مدیریت ریسک اساس فعالیتهای معدنی است، اما در ایران اگرچه قوانین و آییننامههای ایمنی وجود دارد، نظارت بر اجرای آنها به اندازه کافی جدی نیست و همین موضوع فاصله میان قانون و عمل را افزایش داده است.
طیبزاده با اشاره به اینکه کمتر از ۲۵ درصد معادن کشور دارای واحد HSE هستند، گفت: زمانی ایمنی معنا پیدا میکند که بهصورت ساختاری و مستمر در فرآیندهای معدنکاری حضور داشته باشد.
تجهیزات فرسوده و اثر تحریمها بر ایمنی معدن
رئیس اتاق بازرگانی کرمان یکی از چالشهای اصلی معادن را قدیمی بودن فناوریها و تجهیزات عنوان کرد و گفت: امروز در معادن پیشرفته دنیا از حسگرهای هوشمند و سامانههای پایش لحظهای استفاده میشود، اما تعداد معادن مجهز به چنین فناوریهایی در ایران بسیار محدود است.
وی ادامه داد: تحریمها و دشواری تأمین قطعات و تجهیزات پیشرفته نیز باعث شده روند نوسازی ماشینآلات و فناوریهای ایمنی در معادن کشور با کندی مواجه شود.
کاهش حوادث معدنی نیازمند تغییر نگرش است
کارشناسان معتقدند ارتقای ایمنی معادن تنها با خرید تجهیزات جدید امکانپذیر نیست و نیازمند مجموعهای از اقدامات شامل آموزش مستمر، تقویت فرهنگ ایمنی، نظارت مستقل، توسعه فناوریهای هوشمند و سرمایهگذاری پایدار در منابع انسانی است.
تغییر نگاه به هزینههای ایمنی بهعنوان یک سرمایهگذاری برای حفظ جان نیروی انسانی و افزایش بهرهوری، میتواند مسیر کاهش فاصله معادن ایران با استانداردهای جهانی را هموار کند.
برای دنبال کردن تازهترین اخبار معدن، صنایع معدنی و تحلیلهای اقتصادی، اقتصاد کشور را دنبال کنید.
